Shloka 49
एवमव्यक्तविषयं क्षरमाहुर्मनीषिण: । पज्चविंशतिमो यो<यं ज्ञानादेव प्रवर्तते,इस प्रकार ज्ञानी पुरुष प्रकृतिसे उत्पन्न हुए पदार्थोंको क्षर कहते हैं। उपर्युका चौबीस तत्त्वोंसे भिन्न जो पचीसवाँ तत्त्व--परमपुरुष परमात्मा बताया गया है, वही अक्षर है। उसकी प्राप्ति ज्ञानसे ही होती है
evam avyaktaviṣayaṁ kṣaram āhur manīṣiṇaḥ | pañcaviṁśatimo yo 'yaṁ jñānād eva pravartate ||
វសិષ્ઠៈបានមានព្រះវាចា៖ «ដូច្នេះហើយ បណ្ឌិតទាំងឡាយហៅអ្វីៗទាំងអស់ដែលមាន “អវិយក្ត” (ប្រក្រឹតិ) ជាវិស័យ និងជាមូលដ្ឋានថា “ខ្សរ” (អនិច្ច/រលាយបាត់)។ តែអ្វីដែលជាតត្តវៈទី២៥ ខុសពីតត្តវៈទី២៤ ដែលកើតចេញ—គឺ “បុរសឧត្តម” ព្រះអាត្មាខ្ពស់បំផុត—នោះហៅថា “អក្សរ” (អមរភាព/មិនរលាយ)។ មនុស្សអាចទៅដល់ព្រះអង្គបានតែដោយ “ជ្ញាន” ពិតប្រាកដប៉ុណ្ណោះ»។
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
All phenomena grounded in the Unmanifest (prakṛti) are ‘kṣara’—perishable and changing. Beyond the twenty-four principles stands the twenty-fifth, the Supreme Self (Paramapuruṣa/Paramātman), called ‘akṣara’—imperishable. Realization of this imperishable principle is attained only through jñāna (discriminative knowledge).
In Śānti Parva’s instruction on liberation and right understanding, Vasiṣṭha explains a Sāṅkhya-style distinction between the perishable field of prakṛti and its evolutes versus the imperishable supreme Self, emphasizing knowledge as the means to attain the highest reality.