Shloka 25
Adhyāya 302: Guṇa-vicāra, Gati-bheda, and the Imperishable State
Yājñavalkya–Janaka
महर्षि वसिष्ठका राजा कराल जनकको उपदेश वायुज्योतिरथाकाशमापो5थ पृथिवी तथा । शब्द: स्पर्शक्षु रूपं च रसो गन्धस्तथैव च
vāsiṣṭha uvāca | vāyujyotirathākāśam āpo 'tha pṛthivī tathā | śabdaḥ sparśaś ca rūpaṃ ca raso gandhas tathaiva ca |
វសិષ્ៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ខ្យល់ ភ្លើង និងអាកាស; បន្ទាប់មកទឹក ហើយដីដូចគ្នា—ទាំងនេះជាមហាភូតទាំងប្រាំ។ សំឡេង ការប៉ះ ទម្រង់ រស និងក្លិន—វត្ថុអារម្មណ៍ទាំងប្រាំនេះ កើតឡើងនៅក្នុងលំដាប់សೃષ્ટិដែលបានវិវត្ត (វៃក្រឹត-សರ್ಗ)»។ ដោយព្រះបន្ទូលនេះ ព្រះឥសីបានបង្ហាញថា ពិភពបទពិសោធន៍មានរចនាសម្ព័ន្ធជាការបង្ហាញរបស់ប្រក្រឹតិ; ការតាំងចិត្តក្នុងធម៌ និងសេរីភាពខាងក្នុង ចាប់ផ្តើមពីការយល់ឃើញថា វត្ថុអារម្មណ៍ និងធាតុទាំងឡាយ ជាផលិតផលនៃធម្មជាតិ មិនមែនជាអាត្មានឡើយ។
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse classifies experience into (1) the five great elements—space, air, fire, water, earth—and (2) the five sense-objects—sound, touch, form, taste, smell—presenting them as products of the manifest creation. This supports discernment (viveka): one should not mistake these changing constituents for the enduring Self, and ethical calm arises from non-attachment to sensory objects.
In Śānti Parva’s instructional setting, the sage Vasiṣṭha is delivering a doctrinal explanation—listing the elemental and sensory categories—to ground the listener in a philosophical map of the world. The teaching functions as a step toward renunciation and inner steadiness by explaining how the field of experience is constituted.