Shloka 13
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
ज्ञानयोगे च ये दोषा गुणा योगे च ये नृप । सांख्यज्ञाने च ये दोषास्तथैव च गुणा नृप
bhīṣma uvāca |
jñānayoge ca ye doṣā guṇā yoge ca ye nṛpa |
sāṅkhyajñāne ca ye doṣās tathaiva ca guṇā nṛpa ||
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ កំហុស និងគុណសម្បត្តិដែលជាប់នឹងយោគនៃចំណេះដឹង (ជ್ಞಾನយោគ) កំហុស និងគុណសម្បត្តិដែលជាប់នឹងយោគ (យោគ) ហើយដូចគ្នានេះ កំហុស និងគុណសម្បត្តិដែលជាប់នឹងចំណេះដឹងសាំងខ្យ (សាង្ខ្យ-ជ್ಞಾನ)—ទាំងនេះផងដែរ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ត្រូវយល់ និងបែងចែកឲ្យច្បាស់។ ដោយដឹងច្បាស់ពីកម្លាំង និងដែនកំណត់របស់វា មនុស្សមិនច្រឡំផ្លូវទេ ហើយដំណើរទៅរកមោក្ខៈដោយចិត្តច្បាស់លាស់»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma emphasizes discernment: each spiritual discipline—Jnana-yoga, Yoga, and Sāṅkhya-knowledge—has its own merits (guṇa) and limitations (doṣa). A seeker should understand these clearly to choose and practice a path without confusion, thereby progressing steadily toward liberation.
In the Śānti Parva’s instruction to the king (Yudhishthira), Bhishma continues his systematic teaching on liberation-oriented disciplines. Here he signals a comparative evaluation of major soteriological paths—Jnana-yoga, Yoga, and Sāṅkhya—framing the discussion in terms of their respective strengths and weaknesses.