Shloka 19
Saṃhāra-krama (The Sequence of Cosmic Dissolution) — Yājñavalkya’s Discourse
शत्रुदमन! जैसे निर्बल पक्षी सूक्ष्म जालमें फँसकर बन्धनको प्राप्त हो अपने प्राण खो देते हैं और बलवान् पक्षी जाल तोड़कर उसके बन्धनसे मुक्त हो जाते हैं
śatrudamana! yathā nirbala-pakṣiṇaḥ sūkṣma-jāle phasītvā bandhanaṃ prāpya prāṇān jahati, balavantaḥ pakṣiṇaś ca jālaṃ bhittvā tasya bandhanād vimucyante, tathā karma-janita-bandhanaiḥ baddhā nirbalā yoginaḥ sarvathā naśyanti; kintu parantapa! yoga-balena sampannā yoginaḥ sarva-bandhanebhyaḥ pramucyante. alpakāgniḥ yathā rājan vahnīḥ śāmyati durbalaḥ, ākrānta indhanaiḥ sthūlaiḥ; tadvat yogaḥ durbalaḥ prabho—rājan! yathā alpatvāt durbalo ’gniḥ sthūla-indhana-bhāreṇa dīpyamānaḥ na bhavati, api tu śāmyati, tathā nirbalo yogī mahato yogasya bhāreṇa pīḍitaḥ praṇaśyati.
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ អ្នកទប់ស្កាត់សត្រូវ! ដូចបក្សីខ្សោយមួយ ត្រូវជាប់ក្នុងសំណាញ់ល្អិត ហើយធ្លាក់ចូលក្នុងចំណង រហូតបាត់បង់ជីវិត; តែបក្សីខ្លាំងវិញ បំបែកសំណាញ់ ហើយរួចផុតពីចំណង—ដូច្នេះដែរ យោគីខ្សោយ ដែលត្រូវចងដោយចំណងកើតពីកម្មរបស់ខ្លួន នឹងវិនាសសព្វគ្រប់។ ប៉ុន្តែ ឱ អ្នកដុតសត្រូវ! យោគីដែលមានកម្លាំងយោគៈ រួចផុតពីចំណងគ្រប់ប្រភេទ។ ឱ ព្រះរាជា! ភ្លើងតូចទន់ខ្សោយ ត្រូវគេដាក់ឈើធំក្រាស់គរលើ វាមិនឆេះទេ តែវិញទៅជារលត់; ដូចគ្នានេះ ឱ ព្រះអម្ចាស់! អ្នកអនុវត្តខ្សោយ ត្រូវទម្ងន់យោគៈដ៏ធំសង្កត់ ហើយវិនាស មិនទទួលផលឡើយ»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Yoga must be undertaken with adequate inner strength and preparation; otherwise, the practitioner remains trapped in karma-born bondage and may be harmed by attempting a ‘great’ discipline without capacity. True yogic power breaks bonds and leads toward freedom.
In Shanti Parva, Bhishma instructs the king on dharma and spiritual practice. Here he uses two analogies—birds in a net and a small fire smothered by heavy logs—to contrast weak, unprepared yogins who fail with strong, well-endowed yogins who attain release.