Shloka 3
अध्याय २९४ — योगलक्षणम् तथा सांख्यपरिसंख्यानम्
Yoga Definition and Sāṃkhya Enumeration
क्षत्रधर्मा वैश्यधर्मा नावृत्ति: पतते द्विज: । शूद्रधर्मा यदा तु स्थात् तदा पतति वै द्विज:,शूद्रको तीनों वर्णोंका नित्य सेवक बताया जाता है। यदि ब्राह्मण जीविकाके अभावमें क्षत्रिय अथवा वैश्यके धर्मसे जीवन-निर्वाह करे तो वह पतित नहीं होता है; किंतु जब वह शूद्रके धर्मको अपनाता है, तब तत्काल पतित हो जाता है
kṣatradharmā vaiśyadharmā nāvṛttiḥ patate dvijaḥ | śūdradharmā yadā tu sthāt tadā patati vai dvijaḥ ||
បារាសរៈបានមានព្រះវាចា៖ «បុរសទ្វិជៈ (កើតពីរដង) មិនធ្លាក់ចុះទេ ប្រសិនបើដោយខ្វះជីវភាព គាត់រស់ដោយធម្មៈរបស់ក្សត្រីយៈ ឬវៃស្យៈ។ ប៉ុន្តែពេលណាគាត់ឈរលើធម្មៈរបស់សូទ្រៈ នោះទ្វិជៈធ្លាក់ចុះភ្លាមៗ»។
पराशर उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes permissible and impermissible livelihood substitutions for a dvija: adopting Kṣatriya or Vaiśya duties for subsistence is not treated as a fall, but adopting śūdra-dharma (service as one’s defining livelihood) is declared to cause immediate degradation.
In Śānti Parva’s dharma-discourse, Parāśara is instructing on varṇa-based duties and the ethics of livelihood (vṛtti), specifying how a dvija should respond to economic necessity without violating the boundaries of prescribed social conduct.