Shloka 25
Adhyāya 290: Sāṃkhya-vidhi, Deha-doṣa, Guṇa-vicāra, and Mokṣa-gati
Bhīṣma–Yudhiṣṭhira Dialogue
मनुष्य दूसरेके जिस कर्मकी निन्दा करे, उसको स्वयं भी न करे। जो दूसरेकी निन्दा करता है; किंतु स्वयं उसी निन्द्य कर्ममें लगा रहता है, वह उपहासका पात्र होता है ।।
manuṣyaḥ parasya yasya karmāṇo nindāṃ kuryāt, tat svayaṃ na kuryāt | yaḥ parasya nindāṃ karoti, kintu svayam eva tasmin nindye karmaṇi pravartate, sa upahāsasya pātraṃ bhavati || bhīru rājanyaḥ, brāhmaṇaḥ sarvabhakṣyaḥ, vaiśyo ’nīhāvān, hīnavarṇaḥ ālasaś ca śūdraḥ | vidvān akuśīlo vṛttahīnaḥ, kulīnaḥ satyād viśraṣṭo dhārmikaḥ, strī ca duṣṭā | viṣayāsakta-yogī, kevalaṃ svārthaṃ pacati yaḥ, mūḍha-vaktā, rājārahitaṃ rāṣṭram, ajitendriyo rājā ca prajāsu asnehaḥ—ete sarve śocanīyāḥ (nindanīyāḥ) ||
បារាសរៈបានមានព្រះវាចា៖ «មនុស្សមិនគួរធ្វើអំពើដែលខ្លួនបានស្តីបន្ទោសលើអ្នកដទៃឡើយ។ អ្នកដែលបន្ទោសអ្នកដទៃ តែខ្លួនឯងនៅតែជាប់ក្នុងអំពើគួររិះគន់នោះ នឹងក្លាយជាគោលដៅនៃការចំអក។ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ អ្នកទាំងនេះគួរឲ្យសោកស្តាយ—ហើយដូច្នេះគួរឲ្យតិះដៀល៖ ក្សត្រិយៈខ្លាចខ្លួន; ព្រាហ្មណ៍ដែលបរិភោគអ្វីៗទាំងអស់ដោយមិនគិតអំពីអ្វីសមអសម; វៃស្យៈដែលមិនខិតខំក្នុងការរកស៊ី និងកាតព្វកិច្ច (ឬជាមនុស្សអសកម្ម); សូទ្រៈខ្ជិល; អ្នកប្រាជ្ញដែលខ្វះគុណធម៌; អ្នកកើតក្នុងត្រកូលខ្ពស់តែមិនរក្សាសីលធម៌; អ្នកអះអាងថាធម៌តែបោះបង់សច្ចៈ; ស្ត្រីមានអាកប្បកិរិយាពុករលួយ; យោគីដែលជាប់ក្នុងអារម្មណ៍នៃវិស័យ; អ្នកចម្អិនអាហារសម្រាប់ខ្លួនឯងតែប៉ុណ្ណោះ; អ្នកនិយាយល្ងង់; នគរដែលគ្មានព្រះមហាក្សត្រ; និងព្រះមហាក្សត្រដែលមិនឈ្នះអារម្មណ៍ខ្លួន ហើយគ្មានមេត្តាស្រឡាញ់ចំពោះប្រជារាស្ត្រ»។
पराशर उवाच
Educational Q&A
The verse condemns hypocrisy: one should not denounce an action in others while practicing the same oneself. It also presents a moral catalogue of socially and ethically ‘deplorable’ types—especially emphasizing self-control, truthful conduct, and responsibility in one’s role (including the king’s duty of care for subjects).
In Śānti Parva’s didactic setting, the sage Parāśara addresses a king and delivers ethical instruction. He first states a general rule against hypocritical blame, then enumerates examples of persons and conditions considered censurable—culminating in political warnings about a king without self-mastery and a realm without proper rulership.