Shloka 80
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
नमोर्ध्वदंष्टकेशाय शुक्लायावतताय च । विलोहिताय धूम्राय नीलग्रीवाय वै नम:
namordhvadaṃṣṭrakeśāya śuklāyāvatatāya ca | vilohitāya dhūmrāya nīlagrīvāya vai namaḥ ||
ភីष្មៈ សូមក្រាបបង្គំចំពោះព្រះអង្គ—ព្រះមានចង្កូមធំៗលើកឡើង និងសក់ឈរឡើង; ព្រះជាសុក្លៈ—សុទ្ធភ្លឺរលោង; ហើយជាអវតតៈ—ព្រះដែលពង្រីកជារូបពិភពលោក។ ពេលភ្ជាប់នឹងរាជសៈ ព្រះបង្ហាញជាវិលោហិតៈ—ពណ៌ក្រហម; ពេលភ្ជាប់នឹងតមសៈ ព្រះបង្ហាញជាធូម្រយៈ—ពណ៌ផ្សែង។ ព្រះមានសញ្ញាពណ៌ខៀវលើក; ដូច្នេះហៅថា នីលគ្រីវៈ។ សូមក្រាបបង្គំចំពោះព្រះអង្គ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a devotional and philosophical recognition that the one supreme reality can be spoken of through multiple forms and qualities: transcendent purity (śukla), immanent cosmic expansion (avatata), and appearances conditioned by the guṇas—red with rajas (vilohita) and smoke-colored with tamas (dhūmra).
Bhīṣma is offering a hymn-like salutation, invoking a fierce yet cosmic form identified by epithets such as Urdhvadaṃṣṭrakeśa and Nīlagrīva, praising the deity’s manifestations and attributes as part of a larger didactic discourse in the Śānti Parva.