Shloka 140
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
मृत्यु, क्षुर॒ .छेदन करनेका शस्त्र), कृत्य (छेदन करने योग्य), पक्ष (मित्र) तथा अपक्ष- क्षयंकर (शत्रुपक्षका नाश करनेवाले) भी आप ही हैं। आप मेघके समान काले, बड़ी-बड़ी दाढ़ोंवाले और प्रलयकालीन मेघ हैं ।।
mṛtyuḥ kṣuraś chedana-karaṇaṃ śastraṃ kṛtyaṃ chedana-yogyaṃ pakṣaḥ mitram apakṣa-kṣayaṅkaraḥ śatru-pakṣa-nāśakaś ca tvam eva | tvam megha-samaḥ kālaḥ mahā-dāḍhāḥ pralayakālīya-meghaḥ || ghaṇṭo ’ghaṇṭo ghaṭī ghaṇṭī carucelī milī-milī | brahma-kāyikam agnīnāṃ daṇḍī muṇḍas tri-daṇḍa-dhṛk tvam eva ||
ភីṣ្មៈ «ព្រះអង្គតែមួយគត់ជាមរណៈ; ព្រះអង្គជាអាវុធមុតដូចកាំបិតដែលកាត់ផ្តាច់ ជាកិច្ចការកាត់ និងវត្ថុដែលគួរឲ្យកាត់; ជាមិត្ត និងជាអ្នកបំផ្លាញភាគីសត្រូវ។ ដូចពពកភ្លៀងងងឹត មានធ្មេញគួរភ័យ ព្រះអង្គដូចពពកពេលប្រល័យ។ ព្រះអង្គក៏ត្រូវហៅថា ឃណ្ដ (Ghaṇṭa) និង អឃណ្ដ (Aghaṇṭa), ឃដី (Ghaṭī) និង ឃណ្ដី (Ghaṇṭī)—អំណាចដែលបង្ហាញ និងលាក់ បង្រួមសត្វលោកឲ្យជាប់ផលកម្ម និងបន្លឺសូរស័ព្ទឆ្លងកាត់លោកទាំងឡាយ; ព្រះអង្គជា ចរុចេលី (Carucelī) អ្នកលេងកម្សាន្តជាមួយសត្វមានជីវិត និង មីលី-មីលី (Milī-milī) អ្នកពេញលេញគ្រប់ទីជាមូលហេតុ។ ព្រះអង្គជាព្រហ្ម; ព្រះអង្គជារូបនៃភ្លើងបូជា; ព្រះអង្គជាអ្នកកាន់ដំបង ជាសមណៈកោរសក់ និងជាអ្នកកាន់ត្រីដណ្ឌ (ដំបងបី)»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse identifies the supreme principle as both terrifying and sustaining: Death and Time, ally and destroyer, manifest and unmanifest. Ethically, it frames worldly power and mortality as expressions of a single cosmic order, urging humility and surrender to dharma rather than ego-driven control.
In Śānti Parva, Bhīṣma—lying on the bed of arrows—utters a hymn-like sequence of divine epithets. Here he praises the deity as the force behind destruction, karmic fruition, and ascetic discipline, using dense names and images (cloud-dark, pralaya, bells/time-measures) to convey omnipresence and sovereignty.