Shloka 16
श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
एवं जातिशतैरयुक्तो गुणैरेव प्रसज्धिषु । बुद्धा निवर्तते दोषो यत्नेनाभ्यासजेन ह
evaṁ jātiśatair yukto guṇair eva prasajjiṣu | buddhā nivartate doṣo yatnenābhyāsajena ha ||
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ ដូច្នេះ មនុស្សម្នាក់ដែលត្រូវបានចងក្រងដោយសតវត្សរ៍នៃកំណើត—ជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងល្បែងនៃគុណៈ (សត្តវៈ រាជសៈ តមសៈ) ហើយតែងតែត្រូវទាញទៅរកការចងចិត្ត—ក៏អាចត្រឡប់ចេញពីកំហុស និងស្នាមមលធម៌បាន ដោយប្រាជ្ញាដែលភ្ញាក់ឡើង និងដោយការខិតខំប្រឹងប្រែងដែលកើតពីការអនុវត្តជាប្រចាំ។ ដូចប្រេងដែលត្រូវបានបំព្រងក្លិនដោយផ្កាក្រអូបម្តងហើយម្តងទៀត បោះបង់ក្លិនដើមរបស់ខ្លួន ហើយស្ថិតនៅក្នុងក្លិនផ្កានោះ ដូច្នេះដែរ ចិត្តដែលបានត្រៀមទម្លាប់ដោយការប៉ះពាល់លោកិយយូរមក អាចត្រូវបាន “បំព្រងក្លិន” ឡើងវិញដោយប្រាជ្ញា និងការបណ្តុះបណ្តាលជាបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីដកខ្លួនចេញពីទម្លាប់ខូចរបស់វា។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even deeply ingrained faults formed over many lifetimes and reinforced by the guṇas can be reduced and overcome through buddhi (clear discernment) and sustained effort grounded in repeated practice (abhyāsa).
In Bhishma’s instruction (Shanti Parva), he explains to the listener that moral transformation is possible: habitual defects do not have to remain permanent, because disciplined practice and awakened understanding can reverse long-standing conditioning.