Shloka 49
पापात्म-धर्मात्म-लक्षणम् तथा निर्वेदेन मोक्षमार्गः | Marks of the Sinful and the Righteous; Dispassion (Nirveda) as a Path to Liberation
परवानस्मि चेत्युक्त: प्रणयिष्यति तेन च । अत्र चाकुशले जाते स्त्रिया नास्ति व्यतिक्रम:
paravān asmi cety uktaḥ praṇayiṣyati tena ca | atra cākuśale jāte striyā nāsti vyatikramaḥ ||
ភីṣ្មៈបាននិយាយថា៖ «ពេលខ្ញុំបាននិយាយដោយក្តីគោរពថា ‘ព្រះអង្គម្ចាស់! ខ្ញុំស្ថិតក្រោមអំណាចរបស់ព្រះអង្គ’ ខ្ញុំបានរំពឹងថា ដោយសារការប្រព្រឹត្តដោយសុភាពនេះ ភ្ញៀវដ៏គួរគោរពនឹងឆ្លើយតបដោយមេត្តាស្នេហា។ តែទីនេះ ដោយសារការលង់លោមក្នុងកាមគុណរបស់ឥន្ទ្រៈ បានកើតហេតុការណ៍ឈឺចាប់មួយឡើង។ ក្នុងរឿងនេះ ស្ត្រីនោះមិនមានកំហុស និងមិនបានល្មើសអ្វីឡើយ»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes ethical discernment in assigning blame: even when misfortune arises, one should not accuse the innocent. It also highlights the ideal of atithi-dharma (reverence to guests) and warns that uncontrolled desire—even in a powerful figure like Indra—can cause harm.
The speaker recounts that he humbly submitted himself to a guest’s authority, expecting goodwill in return. Instead, an unfortunate incident occurs because of Indra’s lustful impulse, and the speaker explicitly absolves the woman of wrongdoing.