Shloka 42
कपिल–स्यूमरश्मि संवादः
Kapila and Syūmaraśmi on Renunciation, Householder Support, and Epistemic Authority
का तैले का घृते ब्रह्मन् मधुन्यप्यौषधेषु वा,किंतु ब्रह्म! तेल, घी, शहद और दवाओंकी बिक्री करनेमें क्या हानि है, बहुत-से मनुष्य तो दंश और मच्छरोंसे रहित देशमें उत्पन्न और सुखसे पले हुए पशुओंको यह जानते हुए भी कि ये अपनी माताओंको बहुत प्रिय हैं और इनके बिछुड़नेसे उन्हें बहुत कष्ट होगा, जबरदस्ती आक्रमण करके ऐसे देशोंमें ले जाते हैं जहाँ दंश, मच्छः और कीचड़की अधिकता होती है। कितने ही बोझ ढोनेवाले पशु भारी भारसे पीड़ित हो लोगोंद्वारा अनुचित रूपसे सताये जाते हैं
kā taile kā ghṛte brahman madhuny apy auṣadheṣu vā | kintu brahman taila-ghṛta-madhu-auṣadhi-vikraye kim hāniḥ | bahavo manuṣyā daṃśa-maśaka-rahite deśe jātān sukhaṃ pṛtān paśūn etad jñātvāpi—eteṣāṃ mātaraḥ teṣāṃ priyāḥ, teṣāṃ viyogena ca tāḥ duḥkhaṃ prāpsyanti—balād ākramya tān deśān nayanti yatra daṃśa-maśakāḥ paṅkaś ca bahulaḥ | kecid api bhāra-vāhakāḥ paśavaḥ guru-bhāra-pīḍitā manuṣyaiḥ anucitena prakāreṇa tāḍyante |
ទុលាធារ បាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រាហ្មណ៍! តើមានទោសអ្វីក្នុងប្រេង ក្នុងឃី (ប៊ឺបរិសុទ្ធ) ក្នុងទឹកឃ្មុំ ឬសូម្បីតែក្នុងថ្នាំ? ប៉ុន្តែសូមពិចារណា ឱ ព្រាហ្មណ៍៖ តើការលក់ប្រេង ឃី ទឹកឃ្មុំ និងឱសថមានអ្វីអាក្រក់ នៅពេលដែលមនុស្សជាច្រើន—ទោះដឹងថាសត្វខ្លះកើត និងត្រូវបានចិញ្ចឹមយ៉ាងសុខសាន្តនៅដែនដីគ្មានសត្វល្អិតខាំ—ហើយក៏ដឹងថាវាជាទីស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំងរបស់ម្តាយវា និងការបែកចេញនឹងធ្វើឲ្យវាទុក្ខវេទនា—ក៏នៅតែវាយប្រហារចាប់យកដោយកម្លាំង ហើយបង្ខំដឹកទៅដែនដីដែលមានមូស រុយខាំ និងភក់ច្រើន។ ហើយសត្វដឹកបន្ទុកជាច្រើន ត្រូវបានទម្ងន់ធ្ងន់បង្ខិតបង្ខំ រងទុក្ខដោយមនុស្សយ៉ាងអយុត្តិធម៌»។
तुलाधार उवाच
Educational Q&A
Tulādhāra argues for moral consistency: condemning harmless commerce (selling oil, ghee, honey, medicines) is misplaced when society tolerates far graver violence—seizing animals from their mothers, transporting them into harsh conditions, and abusing beasts of burden. Dharma must prioritize reducing real harm and suffering.
In a didactic exchange, Tulādhāra addresses a brahmin and defends certain forms of trade. He contrasts them with common human practices that inflict suffering on animals—forced capture, separation from mothers, relocation to pest-ridden muddy regions, and overloading and beating working animals.