Shloka 36
कपिल–स्यूमरश्मि संवादः
Kapila and Syūmaraśmi on Renunciation, Householder Support, and Epistemic Authority
जाजले! कोई भी धर्म निष्प्रयोजन या निष्फल नहीं है, उसका स्वरूप अत्यन्त सूक्ष्म है, स्वर्ग या ब्रह्मकी प्राप्तिके लिये ही यहाँ धर्मकी व्याख्या की गयी है ।। सूक्ष्मत्वान्न स विज्ञातुं शक््यते बहुनिल्नव: । उपलकभ्यान्तरा चान्यानाचारानवबुध्यते,धर्मका स्वरूप अत्यन्त सूक्ष्म होनेके कारण वह सबकी समझमें नहीं आ सकता; क्योंकि उसके स्वरूपको छिपानेवाली बहुत-सी बातें हैं। बीच-बीचमें विभिन्न सत्पुरुषोंके आचारोंको देखकर मनुष्य वास्तविक धर्मका ज्ञान प्राप्त करता है
Tulādhāra uvāca: Jājale! ko 'pi dharmo niṣprayojano vā niṣphalo na bhavati; tasya svarūpam atyanta-sūkṣmam. svarga-vā brahma-prāpty-artham iha dharmasya vyākhyā kṛtā. sūkṣmatvān na sa vijñātuṁ śakyate bahubhir nṛbhiḥ; upalakṣyāntarāś cānyān ācārān avabudhyate.
ទុលាធារ បាននិយាយថា៖ «ជាជលី! ធម្មៈមិនមានអ្វីដែលឥតប្រយោជន៍ ឬឥតផលឡើយ; សភាពពិតរបស់វាស្រួចស្រាលយ៉ាងខ្លាំង។ នៅទីនេះ បានពន្យល់ធម្មៈ ដើម្បីឲ្យឈានទៅសួគ៌ ឬឈានដល់ព្រះព្រហ្ម។ ព្រោះវាស្រួចស្រាលដូច្នេះ មនុស្សភាគច្រើនមិនអាចដឹងបានពេញលេញទេ—មានហេតុបច្ច័យជាច្រើនបាំងបិទសភាពពិតរបស់វា។ ទោះយ៉ាងណា ដោយសង្កេតមើលជាបន្តបន្ទាប់នូវអាកប្បកិរិយាផ្សេងៗរបស់សត្ពុរស មនុស្សម្នាក់ៗនឹងយល់ដឹងបន្តិចម្តងៗថា ធម្មៈពិតប្រាកដជាអ្វី»។
तुलाधार उवाच
Educational Q&A
Dharma is never pointless, but its essence is extremely subtle and often hidden; therefore one learns it not only from definitions but by carefully observing the lived conduct (ācāra) of truly virtuous people, with the higher aims of heaven or Brahman-realization in view.
In the Śānti Parva discourse, Tulādhāra instructs the seeker Jājali, explaining why dharma is difficult to pin down in abstract terms and how practical observation of exemplary persons helps one discern genuine dharma.