Shloka 6
राजधर्मः—राष्ट्ररक्षणं, दण्डनीतिः, हयग्रीवोपाख्यानम्
Royal Duty: Protection, Penal Policy, and the Hayagrīva Exemplum
न बुद्धिशास्त्राध्ययनेन शक्यं प्राप्तुं विशेष॑ मनुजैरकाले । मूर्खोडपि चाप्रोति कदाचिदर्थान् कालो हि कार्य प्रति निर्विशेष:
na buddhiśāstrādhyayanena śakyaṃ prāptuṃ viśeṣaṃ manujair akāle | mūrkho 'pi cāprōti kadācid arthān kālo hi kāryaṃ prati nirviśeṣaḥ ||
វ្យាស បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «មនុស្សមិនអាចទទួលបានផលពិសេសមួយ មុនពេលវេលាដ៏សមគួររបស់វា ដោយប្រាជ្ញា ឬដោយការសិក្សាគម្ពីរទ្រឹស្តីទេ។ តែពេលវេលាមកដល់ ម្តងម្កាល សូម្បីតែមនុស្សល្ងង់ក៏អាចទទួលបានអ្វីដែលប្រាថ្នា។ ដូច្នេះ ‘កាល’ នេះហើយ ជាមូលហេតុរួម ដែលកំណត់ការសម្រេចនៃកិច្ចការទាំងឡាយ។»
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that learning and intelligence alone cannot force results prematurely; outcomes ripen according to time. When the proper time comes, success may occur even without great skill, showing that Kāla (Time) functions as a general, decisive factor in the fruition of actions.
In the didactic setting of the Śānti Parva, Vyāsa states a reflective principle about causality: human effort and study have limits, and the maturation of results depends on the right time. The statement supports a broader ethical counsel toward patience, realism, and humility regarding achievement.