Shloka 15

Adhyāya 249 — Mṛtyu-prādurbhāvaḥ (The Manifestation of Death) / Restraint of Tejas and Ordered Saṃhāra

Devanagari script

संसारसागरगमां योनिपातालदुस्तराम्‌ | आत्मकर्मोद्धवां तात जिद्नावर्ता दुरासदाम्‌

Transliteration

saṃsārasāgaragamāṃ yonipātāladustarām | ātmakarmoddhavāṃ tāta jihvāvartāṃ durāsadām ||

Translation

វ្យាសៈ បានមានព្រះវាចា៖ «កូនអើយ ចរន្តនៃជីវិតលោកិយនេះ ដូចទន្លេដ៏គួរភ័យខ្លាច ហូរឆ្លងកាត់ពិភពលោកទាំងអស់ ហើយហូរចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រនៃសំសារ។ ប្រភពរបស់វា​ពិបាកតាមដាន; ជម្រៅរបស់វា​ដូចបាតាល; ឆ្លងកាត់វា​ពិបាកយ៉ាងខ្លាំង។ វាកើតពីកម្មរបស់ខ្លួនឯង; វិលវល់របស់វា​គឺ “អណ្ដាត” (ការចង់រសជាតិ និងការលោភលន់) ហើយការចូលទៅជិតវា​គ្រោះថ្នាក់។ មានតែដោយប្រាជ្ញាបរិសុទ្ធ និងការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង ទើបមនុស្សអាចឆ្លងទន្លេនេះ និងទៅដល់សុវត្ថិភាព»។

Word by Word

• संसार: worldly existence
• संसार: Karma
• Type: Noun
• Root: संसार
• Form: Masculine, Nominative/Accusative (in compound base), Singular

• सागर: ocean
• सागर: Karma
• Type: Noun
• Root: सागर
• Form: Masculine, Nominative/Accusative (in compound base), Singular

• गमाम्: going to / leading to
• गमाम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: गम (गमन)
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• योनि: womb; source; origin
• योनि: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: योनि
• Form: Feminine, Nominative/Accusative (in compound base), Singular

• पाताल: netherworld
• पाताल: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: पाताल
• Form: Neuter, Nominative/Accusative (in compound base), Singular

• दुस्तराम्: hard to cross
• दुस्तराम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: दुस्तर
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• आत्म: self
• आत्म: Karta
• Type: Noun
• Root: आत्मन्
• Form: Masculine, Nominative/Accusative (in compound base), Singular

• कर्म: action; deed
• कर्म: Karana
• Type: Noun
• Root: कर्मन्
• Form: Neuter, Nominative/Accusative (in compound base), Singular

• उद्भवाम्: arisen from; produced by
• उद्भवाम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: उद्भव (उद्+भू)
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• तात: dear one; son (voc.)
• Type: Noun
• Root: तात
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• जिह्न: crooked; oblique
• जिह्न: Karana
• Type: Adjective
• Root: जिह्न
• Form: Neuter, Nominative/Accusative (in compound base), Singular

• आवर्ता: whirlpool; eddy
• आवर्ता: Karta
• Type: Noun
• Root: आवर्त
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• दुरासदाम्: hard to approach/overcome
• दुरासदाम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: दुरासद
• Form: Feminine, Accusative, Singular

Speaker

व्यास उवाच

Characters & Entities

• Vyāsa
• saṃsāra (worldly existence)
• saṃsāra-sāgara (ocean of saṃsāra)
• jihvā (tongue) as a metaphorical whirlpool
• karma (action)