Shloka 1
मृत्युकारणप्रश्नः / Inquiry into the Cause and Designation of Death
भीकम (2 अमान एकोनपज्चाशर्दाधिकद्विशततमो< ध्याय: ज्ञानके साधन तथा ज्ञानीके लक्षण और महिमा व्यास उवाच सृजते तु गुणान् सच्चं क्षेत्रज्ञस्त्वधितिष्ठति । गुणान् विक्रियत: सर्वानुदासीनवदी श्वर:
vyāsa uvāca | sṛjate tu guṇān satyaṃ kṣetrajñas tv adhitiṣṭhati | guṇān vikriyataḥ sarvān udāsīnavad īśvaraḥ ||
វ្យាសបានមានព្រះវាចា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ ប្រាក្រឹតិ (Prakṛti) នេះឯង ដែលបង្កើតគុណទាំងឡាយ (guṇa)។ ក្សេត្រជ្ញ—អាត្មា អ្នកដឹងវាល—ជាអធិបតីលើវា; ដូចអ្នកមិនពាក់ព័ន្ធ គាត់គ្រាន់តែជាសាក្សីមើលគុណទាំងអស់នោះ ខណៈពួកវាប្រែប្រួលទៅតាមវិការផ្សេងៗ។»
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes between Prakṛti, which produces and transforms the guṇas, and the kṣetrajña (the conscious Self), which presides over them yet remains inwardly detached—like a witness—thus pointing toward liberation through non-identification with changing qualities.
In the Mokṣadharma section of Śānti Parva, Vyāsa instructs (in a teacherly tone) on metaphysical discernment: the world’s changing states belong to the guṇas of nature, while the Self/Lord is portrayed as the overseeing, non-entangled witness.