Shloka 1
सूक्ष्मभूत-भूतात्मविज्ञानम्
Knowing the subtle principle and the bhūtātman through yoga
इस प्रकार श्रीमहाभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत मोक्षधर्मपर्वमें शुकदेवका अनुप्रश्नविषयक दो सौ चौवालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ २४४ ॥। (दाक्षिणात्य अधिक पाठका ३ “लोक मिलाकर कुल ३१३ “लोक हैं) शीश (0) आल आन+- > ७ प्राणाय स्वाहा
śuka uvāca | vartamānas tathaivātra vānaprasthāśrame yathā | yoktavyo 'tmā kathaṃ śaktyā vedyaṃ vai kāṅkṣatā param ||
សុកៈបានទូលសួរ៖ «ព្រះបិតា! ខ្ញុំបានឮហើយថា ក្នុងអាស្រាមព្រហ្មចារី និងគ្រហស្ថ ត្រូវរស់តាមវិន័យដែលសាស្ត្របញ្ជា; ដូចគ្នានេះ នៅក្នុងអាស្រាមវានប្រស្ថនេះផង ក៏គួរដើរតាមវិន័យសាស្ត្រដែរ។ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំចង់ដឹងថា អ្នកដែលប្រាថ្នានឹងសម្រេចបរមសច្ចៈ ដែលគួរឲ្យដឹងនោះ តាមសមត្ថភាពរបស់ខ្លួន គួរបង្រួមចិត្តខាងក្នុង និងធ្វើសមាធិលើអាត្មា ដោយរបៀបណា ដើម្បីឈានដល់បរមព្រះ?»
शुक उवाच
Educational Q&A
The verse frames a mokṣa-oriented inquiry: beyond merely following external āśrama rules, the seeker must ‘yoke’ (discipline and direct) the self toward realization of the Supreme, doing so in a way suited to one’s capacity.
Śukadeva, continuing a teacher–student dialogue (addressing his father), acknowledges the prescribed conduct for the life-stages and asks specifically how a vānaprastha (or aspirant moving toward renunciation) should practice inner contemplation to know the Supreme Reality.