Shloka 16
Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)
मनस्तु पूर्वमादद्यात् कुमीनमिव मत्स्यहा । ततः श्रोत्रं ततश्नक्षुर्जिन्वां प्राणं च योगवित्
manas tu pūrvam ādad yāt kumīnam iva matsyahā | tataḥ śrotraṃ tataś cakṣur jihvāṃ prāṇaṃ ca yogavit | sattvasaṃsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati |
វ្យាសៈបានមានព្រះវាចា៖ «ជាមុនសិន អ្នកដឹងយោគៈគួរចាប់យក និងគ្រប់គ្រងចិត្ត—ដូចអ្នកនេសាទចាប់ត្រី។ បន្ទាប់មក គាត់គួរគ្រប់គ្រងត្រចៀក បន្ទាប់មកភ្នែក បន្ទាប់មកអណ្តាត ហើយទាំងព្រលឹងដង្ហើម (ប្រាណ) ផងដែរ។ បុរសមានធម៌មាំមួន ដោយបណ្តុះសត្ត្វ (ភាពច្បាស់លាស់ និងភាពបរិសុទ្ធ) ក៏សមគួរដាច់បំបាត់ការដេក (ភាពស្រអាប់) ហើយនៅភ្ញាក់ក្នុងការអនុវត្តមានវិន័យ។»
व्यास उवाच
Educational Q&A
Begin spiritual discipline by mastering the mind first; only then can the senses (hearing, sight, taste) and the vital breath be brought under control. Cultivating sattva—clarity, purity, and steadiness—reduces tamas-like torpor and enables one to overcome sleep as an obstacle to yogic practice.
In the Śānti Parva’s instruction on liberation-oriented conduct, Vyāsa delivers practical yogic guidance: he outlines an order of inner conquest—mind first, then the sensory faculties, then prāṇa—using the vivid simile of a fisherman catching a fish to describe firm restraint.