Shloka 29
Yoga-kṛtya (योककृत्य) — Vyāsa on Sense-Restraint, Obstacles, and Brahman-Realization
कर्मजो<यं पृथग्भावो द्वन्द्ययुक्तोडपि देहिन: । तमात्मसिद्धिर्विज्ञानाज्जहाति पुरुषो बलात्,देहाभिमानी जीवको जो यह पृथक्-पृथक् शीत-उष्ण आदि द्वन्धोंका भोग प्राप्त होता है, वह कर्मजनित है। मनुष्य तत्त्वज्ञानके द्वारा उस द्वन्द्रभोगको त्याग देता है तथा ज्ञानके ही बलसे आत्मसिद्धि (मोक्ष) प्राप्त कर लेता है
karmajo ’yaṃ pṛthagbhāvo dvandvayukto ’pi dehinaḥ | tam ātmasiddhir vijñānāj jahāti puruṣo balāt ||
វ្យាសបានមានព្រះវាចា៖ អារម្មណ៍ថា «ខ្ញុំដាច់ដោយឡែក» ក្នុងសត្វមានកាយ—ទោះជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងគូប្រឆាំង ដូចជា ត្រជាក់ និង ក្តៅ—កើតពីកម្ម។ ដោយវិជ្ជាចក្ខុ និងការប្រាជ្ញាច្បាស់ មនុស្សម្នាក់បោះបង់បទពិសោធន៍នៃទ្វ័យភាពនោះយ៉ាងមាំមួន ហើយដោយអំណាចនៃចំណេះដឹងឯង ទទួលបានការសម្រេចអាត្មា គឺមោក្ខៈ។
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the felt separateness and the compulsion to experience life through opposites (pleasure/pain, cold/heat) are karma-born. Liberation comes when discriminative knowledge (vijñāna) dissolves identification with the body and thereby ends bondage to duality.
In the Śānti Parva’s instruction on liberation, Vyāsa explains a philosophical point: the embodied being’s dualistic experience is not the Self’s nature but a product of karma and identification. He states that knowledge enables one to abandon this duality and attain ātmasiddhi (mokṣa).