Shloka 16
आत्मदर्शन-उपदेशः (Ātma-darśana Upadeśa) — Mind, Senses, and the All-pervading Self
पित्र्ये राग्यहनी मास: प्रविभागस्तयो: पुनः । शुक्लो5ह: कर्मचेष्टायां कृष्ण: स्पप्नाय शर्वरी
pitrye rātryahani māsaḥ pravibhāgas tayoḥ punaḥ | śuklo 'haḥ karmaceṣṭāyāṃ kṛṣṇaḥ svapnāya śarvarī ||
ព្រះវ្យាសៈពន្យល់អំពីមាត្រដ្ឋានពេលវេលាផ្សេងគ្នានៅក្នុងលោកបិត្រ (Pitṛs)៖ អ្វីដែលមនុស្សរាប់ថា ១ ខែ សម្រាប់បិត្រទាំងឡាយវិញ គឺជាថ្ងៃមួយយប់មួយពេញលេញ។ ពាក់កណ្ដាលខែភ្លឺ (śukla pakṣa) ជា “ថ្ងៃ” របស់ពួកគេ—ពេលសម្រាប់សកម្មភាព និងការបំពេញភារកិច្ច; ពាក់កណ្ដាលខែខ្មៅ (kṛṣṇa pakṣa) ជា “យប់” របស់ពួកគេ—ពេលសម្រាប់សម្រាក និងដេក។ ការបង្រៀននេះដាក់ជីវិតពិធីរបស់មនុស្សឲ្យស្ថិតក្នុងសកលលោកនៃសីលធម៌ដ៏ធំទូលាយ បញ្ជាក់ថា ការប្រព្រឹត្ត និងការថ្វាយបង្គំគួរត្រូវសម្របសម្រួលជាមួយលំដាប់អមើលមិនឃើញ ហើយត្រូវធ្វើដោយទៀងទាត់ និងដោយក្តីគោរព។
व्यास उवाच
Educational Q&A
Time is relative across realms: the Pitṛs experience a different day-night cycle, where a human month equals their full day and night. This frames human observances within a broader dharmic cosmos and encourages disciplined, timely performance of duties and ancestral rites.
Vyāsa is instructing about cosmological time-reckoning connected with the ancestors (Pitṛs), explaining that the bright fortnight corresponds to their active daytime and the dark fortnight to their restful night.