Shloka 13
Brāhmaṇa-kṛtya, Āśrama-niyama, and Dāna-prasaṃsā
Duties of the Brāhmaṇa, āśrama discipline, and praise of giving
पययिह्न्यमानानामभियोक्ता न विद्यते | दुःखमेतत् तु यद् द्वेष्टा कर्ताहमिति मन्यते
paryāyihnyamānānām abhiyoktā na vidyate | duḥkham etat tu yad dveṣṭā kartāham iti manyate ||
ភីស្មៈ «ចំពោះអ្នកដែលត្រូវរងការប៉ះទង្គិចម្តងហើយម្តងទៀត ដោយសុខ និងទុក្ខដែលមកដល់តាមលំដាប់កាល នោះគ្មានអ្នកចោទប្រកាន់ផ្សេងទៀតទេ—គ្មានជនក្រៅណាដែលត្រូវស្តីបន្ទោស។ ទុក្ខពិតស្ថិតនៅត្រង់នេះ៖ មនុស្សស្អប់ទុក្ខដែលកំពុងមាន ហើយគិតថា “ខ្ញុំជាអ្នកធ្វើ (ទុក្ខនេះ)” ដូច្នេះហើយបានចងខ្លួនឯងជាប់នឹងទុក្ខ ដោយការស្អប់ និងការយល់ខុសអំពីភាពជាអ្នកករណី។»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Pleasure and pain arise in the natural course of time; blaming an external agent is misguided. Suffering deepens when one reacts with aversion and falsely identifies as the autonomous doer—“I am the maker of this”—instead of seeing experiences as time-conditioned and to be borne with equanimity.
In the Shanti Parva’s instruction to Yudhishthira, Bhishma continues his ethical-philosophical counsel, explaining how wise understanding of time, causality, and non-attachment reduces grief and prevents the mind from creating an enemy or culprit for inevitable life experiences.