Shloka 28
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
असंतोष, संताप, शोक, लोभ और असहनशीलता--ये किसी कारणसे हों या अकारण -रजोगुणके चिह्न हैं |। अविवेकस्तथा मोह: प्रमाद: स्वप्नतन्द्रिता । कथंचिदपि वर्तन्ते विविधास्तामसा गुणा:
asantoṣaḥ santāpaḥ śoko lobhaś cāsahiṣṇutā—ete kāraṇato ’kāraṇato vā rajoguṇasya liṅgāni | avivekas tathā mohaḥ pramādaḥ svapna-tandritā | kathaṃcid api vartante vividhās tāmasā guṇāḥ ||
ភីष្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ភាពមិនពេញចិត្ត, ការឈឺចាប់ក្នុងចិត្ត, សោកសៅ, លោភលន់ និងភាពមិនអត់ឱន—មិនថាកើតឡើងដោយហេតុ ឬអហេតុក៏ដោយ—ជាសញ្ញានៃរាជស (rajas)។ ដូចគ្នានេះដែរ ការខ្វះការវិនិច្ឆ័យ, មោហៈ, ភាពប្រហែស, និងភាពងងុយគេងនៃដំណេក—ទំនោរតាមស (tamas) ទាំងនេះ បន្តបង្ហាញខ្លួនជាច្រើនរបៀប ទោះគ្មានហេតុច្បាស់ក៏ដោយ។»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches diagnostic self-knowledge: discontent, distress, grief, greed, and intolerance indicate rajas, while non-discrimination, delusion, heedlessness, and torpor indicate tamas. By identifying these as guṇa-driven states, one can restrain them and cultivate steadier, more dharmic conduct.
In the Shanti Parva’s instruction to Yudhiṣṭhira, Bhishma continues a didactic discussion on the guṇas (rajas and tamas), listing their observable psychological and ethical symptoms to guide the king’s governance of self and realm.