Shloka 1
बलीन्द्रसंवादः — Kāla, Anityatā, and the Limits of Agency
Mahābhārata 12.217
इस प्रकार श्रीमह्याभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत मोक्षधर्मपर्वमें श्रीकृष्णसम्बन्धी अध्यात्मका कथनविषयक दो सौ सोलहवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ २१६ ॥ अपना बछ। सं: सप्तदर्शाधिकद्विशततमो< ध्याय: सच्चिदानन्दघन परमात्मा
bhīṣma uvāca | na sa veda paraṁ brahma yo na veda catuṣṭayam | vyaktāvyaktaṁ ca yat tattvaṁ samprokte paramarṣiṇā ||
ភីष្មបាននិយាយថា៖ ព្រះរាជា! អ្នកណាមិនដឹង «សច្ចិទានន្ទឃន» បរមាត្មា និងពិភពដែលមើលឃើញ ព្រមទាំងប្រក្រឹតិ និងបុរស (ជីវាត្មា) ជាចតុស្ដយនេះទេ អ្នកនោះមិនអាចហៅថាដឹងបរព្រហ្មបរមាត្មាបានឡើយ។ ព្រះឥសីដ៏អធិការ បានបង្ហាញទត្ត្វៈ «បង្ហាញ» និង «មិនបង្ហាញ»; បើមិនយល់ច្បាស់អំពីប្រភេទមូលដ្ឋានទាំងនេះ ការយល់ដឹងអំពីអធិឋានខ្ពស់បំផុតក៏មិនពេញលេញទេ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Knowing the Supreme (paraṁ brahma) requires clear understanding of a foundational fourfold scheme (catuṣṭaya). Bhishma emphasizes that metaphysical discernment—especially of the manifest (vyakta) and unmanifest (avyakta) principles as taught by the supreme seer—is prerequisite to liberation-oriented wisdom.
In the Mokṣadharma section of Śānti Parva, Bhishma continues instructing King Yudhiṣṭhira on liberation. This opening verse of the chapter frames the discussion: Bhishma cites the authoritative teaching of the ‘supreme seer’ and asserts that without grasping these key categories one cannot claim true knowledge of Brahman.