Shloka 8
दमप्रशंसा — Praise of Self-Restraint
Dama
प्रकृत्या क्षेत्रभूतास्ता नस: क्षेत्रज्ञलक्षणा: । तस्मादेवाविशेषेण नरो5तीयाद् विशेषत:
bhīṣma uvāca | prakṛtyā kṣetrabhūtās tā nārīḥ kṣetrajña-lakṣaṇāḥ | tasmād evāviśeṣeṇa naro ’tīyād viśeṣataḥ ||
ភីṣ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ស្ត្រីតាមធម្មជាតិ គួរយល់ថាជា «ក្សេត្រ» (វាល) ខណៈបុរសមានលក្ខណៈជា «ក្សេត្រជ្ញ» (អ្នកដឹងវាល)។ ដូច្នេះ ជាទូទៅ បុរសគួរប្រុងប្រយ័ត្នជាពិសេស ហើយរក្សាខ្លួនឲ្យឆ្ងាយពីការសេពសម្ព័ន្ធជាមួយស្ត្រី ដើម្បីមិនឲ្យត្រូវចងខ្សែដោយមោហៈ និងការចងចិត្ត។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames a Sāṅkhya-style contrast of kṣetra (field of experience) and kṣetrajña (knower) to urge vigilance against attachment; ethically, it emphasizes self-restraint and guarding the mind from मोह (delusion) that can arise through sensual association.
In Śānti Parva, Bhishma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and disciplines conducive to peace and liberation; here he offers a cautionary maxim about avoiding entanglement in desire, expressed through the kṣetra–kṣetrajña framework.