Shloka 6
जनकस्य मोक्षमार्गप्रश्नः तथा पञ्चशिखोपदेश-प्रस्तावः | Janaka’s Path to Liberation: Prelude to Pañcaśikha’s Instruction
पूर्व नित्यं सर्वगतं मनोहेतुमलक्षणम् । अज्ञानकर्म निर्दिषप्टमेतत् कारणलक्षणम्,आत्मा सबके पहले विद्यमान था। वह नित्य, सर्वगत, मनका भी हेतु और लक्षणरहित है। यह कारणस्वरूप समस्त जगत् अज्ञानका कार्य बताया गया है
pūrvaṁ nityaṁ sarvagataṁ manohetum alakṣaṇam | ajñānakarma nirdiṣṭam etat kāraṇalakṣaṇam ||
ភីෂ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ អាត្មា (ខ្លួនដ៏ពិត) មានស្រាប់មុនអ្វីៗទាំងអស់—អចិន្ត្រៃយ៍ សព្វទី សព្វកាល ជាមូលដ្ឋានដែលបង្កើតចិត្តឡើង ប៉ុន្តែមិនមានសញ្ញាសម្គាល់ណាមួយ។ មូលហេតុដើមនៃលោកទាំងមូលនេះ ត្រូវបានបង្រៀនថា ពាក់ព័ន្ធនឹងអវិជ្ជា និងកម្ម ជាលក្ខណៈមូលហេតុដែលធ្វើឲ្យសភាពបង្ហាញចេញកើតឡើង។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse asserts the primacy of the Atman: it is beginningless, eternal, all-pervading, and not definable by ordinary attributes. The manifested causal order of the world is explained in relation to ignorance (ajñāna) and action (karma), implying that bondage and worldly causation persist where ignorance and karmic momentum operate, while the Self itself remains untouched.
In the Shanti Parva’s instruction on peace and liberation, Bhishma continues his philosophical teaching to Yudhishthira, describing the nature of the Self and the causal basis of worldly experience, shifting the focus from external duties to inner knowledge that leads toward liberation.