Shloka 14
अव्यक्त–व्यक्त–कारणकार्यविवेकः
Avyakta–Vyakta and Causality: Discrimination of Field and Knower
अन्तरात्मा तथा देहमाविश्येन्द्रियरश्मिभि: । प्राप्येन्द्रिययुणान् पडच सो<स्तमावृत्य गच्छति
antarātmā tathā deham āviśyendriya-raśmibhiḥ | prāpyendriya-guṇān pañca so 'stam āvṛtya gacchati ||
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ ពេលអាត្មាខាងក្នុងចូលស្នាក់ក្នុងរាងកាយ វាពន្លាយខ្លួនតាម “កាំរស្មី” នៃឥន្ទ្រិយៈ ហើយដោយមុខងារឥន្ទ្រិយៈទាំងនោះ វាទទួលដឹងវត្ថុបទពិសោធន៍ទាំងប្រាំ។ ពេលចាកចេញនៅមរណៈ វាប្រមូលអំណាចទាំងនោះត្រឡប់ចូលក្នុងខ្លួន ហើយបន្តដំណើរ—ដូចព្រះអាទិត្យរះបញ្ចេញកាំរស្មីទៅគ្រប់ទិស ហើយពេលលិចវិញទាញកាំរស្មីទាំងនោះចូលក្នុងខ្លួន។ ដូច្នេះ បទពិសោធន៍ក្នុងរាងកាយគ្រាន់តែជាការបញ្ចេញបណ្តោះអាសន្ននៃចិត្តស្មារតីតាមឥន្ទ្រិយៈ; មិនគួរយល់ច្រឡំជីវិតតាមអារម្មណ៍ថាជាអាត្មា ហើយកុំចងចិត្តជាប់វត្ថុដូចជាអចិន្ត្រៃយ៍។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The Self is distinct from the body and senses: it ‘projects’ experience through the senses to grasp the five sense-objects, and at death it withdraws those faculties and moves on. Hence one should cultivate detachment and self-knowledge rather than identify with sensory life.
In Shanti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhishma explains to the listener how the jiva/inner Self operates in embodiment, using the sun’s rays as a simile for the senses spreading out during life and being gathered back at the time of departure.