Shloka 9
Varāha-avatāra: Viṣṇu’s subterranean intervention and the cosmic nāda (Śānti-parva 202)
यथा प्रदीप्त: पुरत: प्रदीप: प्रकाशमन्यस्य करोति दीप्यन् | तथेह पज्चेन्द्रियदीपवृक्षा ज्ञानप्रदीप्ता: परवन्त एव
yathā pradīptaḥ purataḥ pradīpaḥ prakāśam anyasya karoti dīpyan | tathaiha pañcendriya-dīpa-vṛkṣe jñāna-pradīptāḥ paravanta eva ||
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ ដូចជាចង្កៀងដែលត្រូវភ្លើងបញ្ឆេះ នោះភ្លឺដោយខ្លួនឯង ហើយនៅពេលកំពុងឆេះក៏បំភ្លឺវត្ថុផ្សេងៗដែលនៅជិតៗផងដែរ។ ដូចគ្នានេះ ក្នុងរាងកាយដែលប្រៀបដូចដើមឈើមានចង្កៀងជាអង្គសញ្ញាទាំងប្រាំ អង្គសញ្ញាទាំងនោះត្រូវបានបំភ្លឺដោយពន្លឺនៃចិត្តដឹងក្នុងរូបនៃចំណេះដឹង ហើយដោយហេតុនោះវាបង្ហាញវត្ថុអារម្មណ៍របស់វា។ តែអំណាចបំភ្លឺរបស់វាគឺពឹងផ្អែក—វាមិនភ្លឺដោយខ្លួនឯងទេ ប៉ុន្តែស្ថិតក្រោមអធិបតេយ្យភាពនៃពន្លឺខាងក្នុងនោះ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The senses can reveal objects only because they are illumined by the inner light of consciousness/knowledge; therefore sensory cognition is dependent, and true authority belongs to the knowing Self rather than to the senses.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhishma explains to the listener through a lamp metaphor that the five senses in the body function only when empowered by the deeper principle of awareness, emphasizing inner discernment over sensory compulsion.