Shloka 7
मनस्–बुद्धि–गुणविचारः (Manas–Buddhi–Guṇa Inquiry) — Meditation and Nirguṇa Realization
अभयं चानिमित्तं च न तत् क्लेशसमावृतम् । द्वाभ्यां मुक्त त्रिभिर्मुक्तमष्टाभिस्त्रिभिरेव च
abhayaṃ cānimittaṃ ca na tat kleśasamāvṛtam | dvābhyāṃ muktaṃ tribhir muktam aṣṭābhis tribhir eva ca ||
ភីષ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «សច្ចធម៌ដ៏ខ្ពស់បំផុតនោះ គ្មានភ័យ និងគ្មានហេតុខាងក្រៅណាមួយ; វាមិនត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយក្លេសទេ។ វាផុតពីគូស្រឡាញ់-ស្អប់; ផុតពីគុណៈបី—សត្តវ, រាជស, តមស—ដែលបង្កឲ្យមានប្រតិកម្មទាំងនោះ; ហើយផុតពីសំណុំអង្គធាតុប្រាំបីនៃភាពជាអង្គកាយ។ នៅទីនោះ សូម្បីតែត្រីភាគ—អ្នកដឹង, ការដឹង, និងអ្វីដែលត្រូវដឹង—ក៏មិនមានឡើយ; ដូច្នេះហើយ វាត្រូវបានបង្រៀនថា ជាបរមធាមខ្ពស់បំផុត លើសពីការប្រែប្រួល និងភ័យ។»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse characterizes the Supreme as unconditioned and fearless: not obscured by kleśas, not driven by dualities (like/dislike), not constituted by the three guṇas, and transcending the structures of embodied experience—so completely that even the subject–object–knowledge triad is absent.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on liberation-oriented dharma. Here he describes the nature of the highest abode/Reality by negating layers of bondage—afflictions, dualities, guṇas, and cognitive triads—to guide the listener toward non-attached, discriminative understanding.