Shloka 20
मनुरुवाच — इन्द्रिय-मनः-ज्ञान-क्रमः
Manu on the hierarchy of senses, mind, and knowledge
ध्यानक्रियापरो युक्तो ध्यानवान् ध्याननिश्चय: । ध्याने समाधिमुत्पाद्य तदपि त्यजति क्रमात्
dhyānakriyāparo yukto dhyānavān dhyānaniścayaḥ | dhyāne samādhimutpādya tad api tyajati kramāt ||
ភីស្មាបានមានព្រះវាចា៖ អ្នកដែលមានវិន័យ និងឧស្សាហ៍ព្យាយាមក្នុងការអនុវត្តធ្យាន—ជាប់ចិត្តក្នុងធ្យាន និងមានសេចក្តីសម្រេចមាំមួន—បង្កើតសមាធិ (samādhi) ដោយធ្យាន។ ហើយបន្ទាប់មក ជាបន្តបន្ទាប់ គាត់បោះបង់សូម្បីតែសកម្មភាពធ្យាននោះផង។ ការបង្រៀននេះបង្ហាញពីការឡើងកម្ពស់ខាងក្នុង ដែលការអនុវត្តបញ្ចប់ដោយការដឹងឃើញផ្ទាល់ ហើយនៅពេលគោលបំណងបានសម្រេច សូម្បីតែវិធីសាស្ត្រក៏ត្រូវបានដាក់ចោល។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Meditation is a disciplined means that culminates in samādhi and direct insight; once that culmination is reached, even the act of meditating is gradually relinquished—signifying non-attachment to methods and resting in realized awareness.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhīṣma continues advising on yogic practice: he describes the practitioner’s progression from sustained meditation to samādhi, and then to a stage where the practitioner no longer clings even to the practice itself.