Shloka 32
मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः
Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature
अथ यद् दुःखसंयुक्तमप्रीतिकरमात्मन: । प्रवृत्त रज इत्येव तन्न संरभ्य चिन्तयेत्
atha yad duḥkhasaṃyuktam aprītikaram ātmanaḥ | pravṛttaṃ raja ity eva tan na saṃrabhya cintayet ||
ភីष្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ នៅពេលណាដែលក្នុងចិត្តកើតមានសភាពមួយពាក់ព័ន្ធនឹងទុក្ខ និងបង្កឲ្យមានការមិនពេញចិត្តខាងក្នុង គួរយល់តែថា នោះជាការកម្រើកឡើងនៃ «រាជស» (គុណនៃក្តីរំភើប និងក្តីប្រាថ្នា)។ ដូច្នេះ ពេលជួបទុក្ខនោះ មិនគួរធ្វើឲ្យចិត្តរវល់ដោយការព្រួយបារម្ភ និងគិតច្រើនឡើយ ព្រោះការព្រួយបារម្ភតែបង្កើនទុក្ខឲ្យធំឡើង។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Sorrowful, displeasing mental states should be identified as the rise of rajas; instead of feeding them with anxious rumination, one should remain unagitated, since worry intensifies suffering.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on inner discipline and ethical living; here he gives a practical diagnostic: recognize distress as a guṇa-driven movement (rajas) and avoid reactive worry.