Shloka 37
Bhṛgu–Bharadvāja-saṃvāda: Vānaprastha-parivrājaka-ācāra, Abhaya-dharma, and Lokānāṃ Vibhāga (Śānti-parva 185)
तथा खरो मृदू रूक्षो लघुर्गुरुतरोडपि च | एवं द्वादशधा स्पर्शों वायव्यो गुण उच्यते
tathā kharo mṛdu rūkṣo laghur gurutaro 'pi ca | evaṃ dvādaśadhā sparśo vāyavyo guṇa ucyate ||
ភារទ្វាជៈ បានមានពាក្យថា៖ «ដូច្នេះដែរ ស្បರ್ಶ (ការប៉ះ) ត្រូវបានពិពណ៌នាថា មាន ១២ ប្រភេទ ក្នុងទំនាក់ទំនងនឹងធាតុខ្យល់ (វាយុ)៖ រឹងគ្រោះ និងទន់ភ្លន់; ស្ងួត; ស្រាល និងធ្ងន់ (ហើយសូម្បីតែធ្ងន់ខ្លាំង); ហើយដូចគ្នានោះ កម្តៅ និងត្រជាក់, សុខ និងទុក្ខ, ភាពរលោងមានខ្លាញ់ និងភាពថ្លាស្អាត។ ដូច្នេះ គុណស្បর্শទាំង ១២ ដែលភ្ជាប់នឹងវាយុ ត្រូវបានប្រកាស»។
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse classifies tactile experience (sparśa) as a set of distinct qualities and states that, in this teaching context, these are specifically attributed to the air principle (vāyavya guṇa). It presents a systematic, analytical way of understanding sensation by enumerating its modes.
In the didactic discourse of Śānti Parva, Bharadvāja is explaining a philosophical taxonomy of qualities. Here he continues an enumeration, stating that touch connected with Vāyu is described as twelvefold, listing representative tactile opposites such as rough/soft, light/heavy, and related experiential pairs.