Shloka 52
मृत्यु-काल-प्रबोधनम् (Instruction on Mortality, Time, and Truth) — Mahābhārata, Śānti-parva 169
स तत्र न्यवसद् विप्रो घृणी किज्चिदसंस्पृशन् | क्षुधितश्छन्द्यमानो5पि भोजनं नाभ्यनन्दत
sa tatra nyavasad vipro ghṛṇī kiñcid asaṁspṛśan | kṣudhitaś chandyamāno 'pi bhojanaṁ nābhyanandata ||
ភីស្មៈបាននិយាយថា៖ ព្រាហ្មណ៍ដ៏មានមេត្តាករុណានោះបានស្នាក់នៅទីនោះ ប៉ុន្តែមិនបានប៉ះពាល់អ្វីមួយនៅកន្លែងនោះឡើយ។ ទោះបីឃ្លាន ហើយត្រូវបានអំពាវនាវឲ្យបរិភោគជាញឹកញាប់ ក៏គាត់មិនព្រមទទួលយកអាហារនៅទីនោះទេ—បង្ហាញពីការអត់ធ្មត់តាមធម៌ដោយចេតនា មិនមែនដោយខ្វះឆន្ទៈបរិភោគឡើយ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ethical discipline can require refusing even legitimate comforts: the brahmin’s compassion does not override his commitment to a principle of purity or non-acceptance, showing that dharma may demand restraint despite hunger and social pressure.
A compassionate brahmin stays at a place (at Gautama’s urging) but avoids contact with the household’s things and refuses to eat their food, even though he is hungry and repeatedly requested—indicating a purposeful vow or moral boundary.