Shloka 8
बक-गौतमाख्यानम् / The Baka–Gautama Account
On Gratitude and Friendship Ethics
ततस्तस्योत्तरं वाक््यं स्वरवर्णोपपादितम् । शिक्षया चोपपन्नाय द्रोणशिष्याय भारत
tatas tasyottaraṃ vākyaṃ svaravarṇopapāditam | śikṣayā copapannāya droṇaśiṣyāya bhārata vaiśampāyana uvāca—bharatanandana janamejaya buddhimān mādrīputro nakulasya sā vāk kauśalayuktā to thā hī sūkṣmā tathā vicitrārthena ca sampannā | tāṃ śrutvā bāṇaśayyāyāṃ śayānaḥ dhanurvedapāragaḥ vidvān dharmajño bhīṣmaḥ śikṣāprāptaṃ mahāmanasvinaṃ droṇaśiṣyaṃ nakulaṃ sundara-svara-varṇayuktayā vāṇyā evam uttaraṃ prārabhata |
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក ព្រះបាទបានឆ្លើយតបដោយពាក្យដែលរៀបចំបានល្អ មានសូរសំឡេង និងអក្សរព្យញ្ជនៈច្បាស់លាស់។ ឱ ភារតៈ—ចំពោះសិស្សរបស់ទ្រូណៈ ដែលបានហ្វឹកហាត់ក្នុងវិជ្ជាសិក្សា (ការបញ្ចេញសូរ និងការប្រាប់អក្សរ) នេះជាចម្លើយ។ ឱ អ្នករីករាយនៃពួកភារតៈ ជនមេជ័យៈ—នកុល បុត្រមាដ្រី អ្នកប្រាជ្ញ បាននិយាយដោយជំនាញ ហើយពាក្យនោះក៏ល្អិតល្អន់ និងសម្បូរអត្ថន័យចម្រុះ។ ព្រះភីស្មៈ—ដេកលើគ្រែព្រួញ ជាអ្នកឈានដល់ចុងសមុទ្រនៃវិជ្ជាធនុវេទ និងជាអ្នកដឹងធម៌—បានស្តាប់ហើយ ចាប់ផ្តើមឆ្លើយនកុល សិស្សទ្រូណៈមានចិត្តធំ ដោយវាចាដែលតុបតែងដោយសូរស្រទន់ និងអក្សរច្បាស់។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the ethical value of disciplined speech and learning: a statement that is skillful, subtle, and meaning-rich—delivered with proper phonetic training (śikṣā), clear sounds (varṇa), and correct intonation (svara)—is worthy of serious dharmic response. It frames dharma-instruction as requiring both inner wisdom and outer clarity of expression.
Nakula, described as wise and trained under Droṇa, has spoken a nuanced and well-articulated statement. Bhīṣma, lying on the bed of arrows and renowned as both a master of archery and a knower of dharma, hears Nakula’s words and begins his reply. Vaiśampāyana narrates this to King Janamejaya.