Shloka 55
Adhyāya 166: Kṛtaghna-doṣa (कृतघ्नदोषः) — the fault of ingratitude and the limits of expiation
द्विगुणा ब्रह्म॒हत्या वै आत्रेयीनिधने भवेत् । इसी तरह जो जान-बूझकर गर्भेणी स्त्रीकी हत्या करता है; उसे उस गर्भिणी-वधके कारण दो ब्रह्महत्याओंका पाप लगता है ।। ५४ $ ।। सुरापो नियताहारो ब्रह्मचारी क्षितीशय:,मदिरा पीनेवाला मनुष्य मिताहारी और ब्रह्मचारी होकर पृथ्वीपर शयन करे। इस तरह तीन वर्षोतक रहनेके बाद “अग्निष्टोम' यज्ञ करे। तत्पश्चात् एक हजार बैल या इतनी ही गौएँ ब्राह्मणोंको दान दे तो वह शुद्ध हो जाता है
bhīṣma uvāca | dviguṇā brahmahatyā vai ātreyī-nidhane bhavet | surāpaḥ niyatāhāraḥ brahmacārī kṣitīśayaḥ | trīṇi varṣāṇi saṃvatsarān evaṃ sthitvā agniṣṭomaṃ yajeta | tataḥ sahasraṃ vṛṣabhān vā tāvatīr vā gāvo brāhmaṇebhyo dadyāt tataḥ śuddhyati |
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ក្នុងការសម្លាប់ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះនៃវង្សអាត្រេយៈ បាបនៃការសម្លាប់ព្រាហ្មណ៍ (brahma-hatyā) ក្លាយជាពីរដង។ ដូច្នេះ អ្នកដែលបានផឹកសុរា គួររស់នៅដោយការគ្រប់គ្រងខ្លួន—បរិភោគតិច រក្សាព្រហ្មចារីយ៍ និងដេកលើដីទទេ។ ក្រោយរក្សាវិន័យនេះរយៈបីឆ្នាំ គួរធ្វើយជ្ញ “អគ្និṣṭោម” (Agniṣṭoma) ហើយបន្ទាប់មក បើបរិច្ចាគគោឈ្មោលមួយពាន់ក្បាល ឬគោមួយពាន់ក្បាលស្មើគ្នា ដល់ព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ នោះគេបានសុទ្ធសាធ»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage frames certain harms—especially the killing of a pregnant woman—as producing compounded moral/ritual guilt, and it outlines a structured path of expiation: sustained self-restraint (diet, celibacy, austerity), followed by a Vedic sacrifice and substantial charitable giving to Brahmins, culminating in purification.
In the Śānti Parva’s dharma instruction, Bhishma is advising Yudhiṣṭhira on the consequences of grave transgressions and the prescribed penances. He states the intensified culpability in a specific killing and then describes a penance regimen for a liquor-drinker, ending with Agniṣṭoma and large-scale donation.