Shloka 216
Adhyāya 166: Kṛtaghna-doṣa (कृतघ्नदोषः) — the fault of ingratitude and the limits of expiation
परिवेष्टाग्निहोत्रस्य भवेन्नासंस्कृतस्तथा । न कन्या, न युवती, न मन्त्र न जाननेवाला, न मूर्ख और न संस्कारहीन पुरुष ही अग्निमें हवन करनेका अधिकारी है
pariveṣṭāgnihotrasya bhavennāsaṁskṛtastathā |
ភីស្មៈបានមានព្រះវាចា៖ ក្នុងការធ្វើអគ្និហោត្រ និងពិធីជាប់ពាក់ព័ន្ធ អ្នកមិនទទួលសំស្ការ (មិនបានបុណ្យបញ្ចូល/មិនបានបណ្តុះបណ្តាលតាមវេដ) ក៏មិនសមរម្យដែរ។ អ្នកដែលខ្វះសិទ្ធិគ្រប់គ្រាន់—ដូចជា ក្មេងស្រី ឬយុវតីមិនទាន់រៀបការ, អ្នកមិនចេះមន្ត្រ, មនុស្សល្ងង់, ឬបុរសគ្មានសំស្ការ—មិនគួរធ្វើការបូជាហូមានចូលក្នុងភ្លើងបរិសុទ្ធឡើយ។ ព្រះវេដបង្ហាញថា ពិធីវេដគឺជាវិន័យធម៌ ត្រូវការការបណ្តុះបណ្តាល ភាពបរិសុទ្ធ និងសមត្ថភាព មិនមែនធ្វើតាមចិត្តឆាប់ឆាវ ឬដើម្បីបង្ហាញមុខសង្គមទេ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ritual action (like Agnihotra) is governed by dharma: it requires proper preparation—initiation/saṁskāra, knowledge of mantras, and maturity/competence. Without these, performing offerings is considered improper and spiritually/ritually invalid.
In Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma continues advising Yudhishthira about right conduct. Here he specifies qualifications for Vedic fire-rituals, warning that those lacking training or refinement should not perform havan/Agnihotra.