Shloka 2
Adhyāya 164: Gautama as Guest; Kaśyapa’s Satkāra and the Fourfold Arthagati; Journey to Virūpākṣa
लोभो मात्सर्यमीर्ष्या च कुत्सासूया कृपा तथा | एतत् सर्व महाप्राज्ञ याथातथ्येन मे वद,युधिष्ठिरने पूछा--भरतश्रेष्ठ! परम बुद्धिमान् पितामह! क्रोध, काम, शोक, मोह, विधित्सा (शास्त्र-विरुद्ध काम करनेकी इच्छा), परासुता (दूसरोंके मारनेकी इच्छा), मद, लोभ, मार्त्सर्य, ईर्ष्या, निन््दा, दोषदृष्टि और कंजूसी (दैन्यभाव)--ये सब दोष किससे उत्पन्न होते हैं? यह ठीक-ठीक बताइये
yudhiṣṭhira uvāca | lobho mātsaryam īrṣyā ca kutsāsūyā kṛpā tathā | etat sarva mahāprājña yāthātathyena me vada ||
យុធិឋ្ឋិរ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ មហាប្រាជ្ញា សូមប្រាប់ខ្ញុំដោយសេចក្តីពិត និងដោយច្បាស់លាស់ថា—កំហុសទាំងនេះកើតចេញពីប្រភពណា៖ លោភ, ចិត្តច្រណែនព្យាបាទ, អ៊ីર્ષ្យា, ការមើលងាយ, ការរកកំហុស/មើលឃើញតែទោស, និងភាពកំណាញ់? ខ្ញុំចង់ដឹងដើមកំណើតពិតរបស់វា ដើម្បីឲ្យមនុស្សអាចប្រយ័ត្នខ្លួន ក្នុងការប្រតិបត្តិធម៌»។
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a moral-psychological inquiry: major ethical failings such as greed, envy, jealousy, contempt, and fault-finding have identifiable causes. By asking for their true origin, Yudhiṣṭhira signals that understanding causation is the first step toward restraint, purification of conduct, and living according to dharma.
In Śānti Parva’s instruction section, Yudhiṣṭhira, seeking guidance after the war, questions the elder authority (Bhīṣma) about the roots of inner vices. The verse is part of a larger didactic dialogue where the king asks and the teacher explains ethical principles for personal discipline and righteous governance.