Shloka 5
Bhīmasena’s Counsel on Grief, Inner Conflict, and the Duty of Kingship (भीमसेन-उपदेशः)
“आपके इस मोहसे सब कुछ संशयमें पड़ गया है। हमारे तन-मनमें व्याकुलता और निर्बलता प्राप्त हो गयी है। कथं हि राजा लोकस्य सर्वशास्त्रविशारद: । मोहमापद्यसे दैन्याद् यथा कापुरुषस्तथा
āpakē isa mōhasē saba kucha saṁśaya-mēṁ paṛa gayā hai. hamārē tana-manamēṁ vyākulatā aura nirbalatā prāpta hō gayī hai. kathaṁ hi rājā lokasya sarvaśāstraviśāradaḥ | moham āpadyasē dainyād yathā kāpuruṣas tathā || āpa sampūrṇa śāstrōṁ-kē jñātā aura isa jagat-kē rājā hōkara kyōṁ kāyara manuṣya-kē samāna dīnatā-vaśa mōha-mēṁ paṛē huē haiṁ. āpakō saṁsāra-kī gati aura agati dōnōṁ-kā jñāna hai. prabhō! āpasē na tō vartamāna chiptā hai aura na bhaviṣya hī.
វៃសម្បាយនៈ បានមានពាក្យថា៖ «ដោយសារភាពវង្វេងរបស់ព្រះអង្គ អ្វីៗទាំងអស់បានធ្លាក់ចូលក្នុងសង្ស័យ។ កាយ និងចិត្តរបស់ពួកយើងត្រូវបានកាន់កាប់ដោយភាពរអាក់រអួល និងភាពទន់ខ្សោយ។ តើដូចម្តេចបានជា ព្រះអង្គ—ជាស្តេចនៃលោក អ្នកឈ្លាសវៃក្នុងសាស្ត្រទាំងអស់—ធ្លាក់ចូលក្នុងមោហៈដោយសារភាពទុក្ខទាប ដូចមនុស្សកំសាក? ព្រះអង្គជាអ្នកដឹងទាំងផ្លូវត្រឹមត្រូវ និងផ្លូវខុសរបស់លោក។ ព្រះអម្ចាស់អើយ ព្រះអង្គមិនមានអ្វីលាក់បាំងទេ ទាំងបច្ចុប្បន្ន និងអនាគត»។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler who is learned in śāstra is expected to remain steady and discerning; falling into moha from dainya is portrayed as a moral failure akin to cowardice. The verse stresses that knowledge and responsibility should translate into courage, clarity, and right action (gati) rather than paralysis and doubt (saṁśaya).
Vaiśampāyana reports a rebuking address to a king: the speaker laments that the king’s delusion has thrown everyone into uncertainty and weakness, and challenges how a world-ruler, expert in all teachings, can succumb to despondency like a coward—especially when he is said to know both the proper and improper courses of action, and to see present and future clearly.