Shloka 22
Bhīmasena’s Counsel on Grief, Inner Conflict, and the Duty of Kingship (भीमसेन-उपदेशः)
(बलिनो हि वयं राजन् देवैरपि सुदुर्जया: । कथं भृत्यत्वमापन्ना विराटनगरे समर ।।
vaiśampāyana uvāca |
balino hi vayaṃ rājan devair api sudurjayāḥ |
kathaṃ bhṛtyatvam āpannā virāṭanagare sma ra ||
yac ca te droṇabhīṣmābhyāṃ yuddham āsīd arindama |
manasaikena yoddhavyaṃ tat te yuddham upasthitam ||
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «ព្រះរាជា! យើងមានកម្លាំងខ្លាំង—សូម្បីទេវតាក៏ពិបាកឈ្នះយើង។ ទោះយ៉ាងណា ចូរចងចាំថា នៅទីក្រុងវិរាដ យើងត្រូវធ្លាក់ចូលក្នុងភាពជាទាសករ។ ហើយឱ ព្រះមហាក្សត្រដែលបង្ក្រាបសត្រូវ! សង្គ្រាមដែលអ្នកធ្លាប់ប្រឈមមុខជាមួយទ្រូណាចារ្យ និងភីស្មៈ—សង្គ្រាមដូចគ្នានោះឥឡូវឈរនៅមុខអ្នក៖ ពេលនេះ អ្នកត្រូវប្រយុទ្ធតែជាមួយចិត្តរបស់ខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
True victory can require an inner battle: even the strong must sometimes conquer their own mind—fear, anger, pride, or despair—before they can act rightly. The verse reframes ‘war’ as self-mastery and mental discipline.
Vaiśampāyana recalls a humiliating episode—servitude in Virāṭa’s city—despite great strength, to urge the king to remember past endurance. He then compares an earlier external war against Droṇa and Bhīṣma to a present, more subtle struggle: a decisive confrontation with one’s own mind.