Shloka 46
Śaraṇāgatapālana—Prastāvanā
Protection of the Refuge-Seeker: Opening of the Kapota Narrative
“जो संदेह करने योग्य न हो, ऐसे व्यक्तिपर भी संदेह करे--उसकी ओरसे चौकजन्ना रहे और जिससे भयकी आशंका हो, उसकी ओरसे तो सदा सब प्रकारसे सावधान रहे ही; क्योंकि जिसकी ओरसे भयकी आशंका नहीं है, उसकी ओरसे यदि भय उत्पन्न होता है तो वह जड़मूलसहित नष्ट कर देता है ।।
bhīṣma uvāca — yo saṁdeha-karaṇīyo na bhavati, tasminn api saṁdehaṁ kuryāt; tasya pakṣāt pramādaṁ na kuryāt. yaś ca bhaya-śaṅkyaḥ, tasya pakṣāt tu sadā sarvathāiva sāvadhāno bhavet; yataḥ yasmād abhaya-śaṅkyāt api yadi bhayaṁ jāyate, tat sa mūlena saha vinaśyati. avadhānena maunena kāṣāyeṇa jaṭājinaiḥ | viśvāsayitvā dveṣyāram avalumpet yathā vṛkaḥ ||
ភីស្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ សូម្បីតែចំពោះមនុស្សដែលមើលទៅមិនគួរឲ្យសង្ស័យ ក៏គួរតែប្រុងប្រយ័ត្ន មិនត្រូវធ្វេសប្រហែសឡើយ។ ចំពោះអ្នកដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ ត្រូវតែប្រុងប្រយ័ត្នគ្រប់យ៉ាងជានិច្ច; ព្រោះបើភ័យកើតឡើងពីទិសដែលគេគិតថាមិនមានគ្រោះ វាអាចបំផ្លាញមនុស្សម្នាក់ឲ្យវិនាសដល់ឫសដល់គល់។ ដោយការប្រុងប្រយ័ត្ន និងការគ្រប់គ្រងខ្លួន—រក្សាមោនវ្រត ពាក់សម្លៀកបំពាក់ពណ៌ក្រហមលឿង (កាសាយ) ពាក់សក់ជាចង (ជតា) និងស្បែកក្តាន់—អាចធ្វើឲ្យសត្រូវជឿទុកចិត្តជាមុន; ហើយពេលទុកចិត្តរួច ក៏វាយប្រហារនៅឱកាសសមស្រប ដូចចចកឃ្លានដែលលោតលើសត្រូវ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches uncompromising vigilance: do not become careless even with those who seem harmless, because unexpected danger can be ruinous. He also highlights a hard-edged nīti principle—enemies may use the appearance of ascetic virtue to gain trust and then attack—so a ruler or householder must guard against deceptive displays.
In the Shanti Parva’s instruction on rāja-dharma/nīti, Bhishma warns Yudhiṣṭhira about political and personal security. He describes a tactic of feigned renunciation (silence and ascetic dress) used to win confidence, followed by a sudden assault, likened to a hungry wolf pouncing on prey.