Shloka 9
Śīla-prāpti and Śīla-lakṣaṇa (शीलप्राप्ति-शीललक्षणम्) | On the Acquisition and Marks of Character
अर्थार्थमन्यद् भवति विपरीतमथापरम् । अनर्थार्थमवाप्यार्थमन्यत्राद्योपकारकम् | बुद्धयाबुद्धिरिहार्थे न तदज्ञाननिकृष्टया
bhīṣma uvāca | arthārtham anyad bhavati viparītam athāparam | anarthārtham avāpya artham anyatrādyopakārakam | buddhyā abuddhir iha arthe na tad ajñāna-nikṛṣṭayā |
ភីෂ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ក្នុងការស្វែងរកទ្រព្យសម្បត្តិ ពេលខ្លះវិធីមួយអាចនាំទៅរកទ្រព្យ ប៉ុន្តែវិធីមួយទៀត—ទោះមានបំណងចង់បានទ្រព្យដូចគ្នា—អាចឲ្យផលផ្ទុយ។ ពេលខ្លះ ទោះបានទ្រព្យហើយ មនុស្សម្នាក់ក៏បែរទៅរកអំពើបាបបំផ្លាញខ្លួន; ហើយពេលខ្លះ មធ្យោបាយផ្សេងៗដែលមិនមែនទ្រព្យសម្បត្តិវិញ ក៏ក្លាយជាអ្នកជួយដល់ធម្ម។ ដូច្នេះ ទំនាក់ទំនងថា ‘ធម្មបង្កើតទ្រព្យ ហើយទ្រព្យគាំទ្រធម្ម’ គឺល្អិតល្អន់; មនុស្សល្ងង់ដែលត្រូវបោកបញ្ឆោតដោយប្រាជ្ញាទាបកើតពីអវិជ្ជា មិនជឿលើវា—ហេតុនេះហើយ គេមិនងាយទទួលបានផលនៃទាំងពីរ។»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that the link between wealth (artha) and righteousness (dharma) is complex: actions aimed at gain can backfire, and even gained wealth can lead to ruin if it fuels harmful conduct. Only clear discernment recognizes that dharma can generate stable prosperity and that prosperity, rightly used, can support dharma.
In the Shanti Parva’s instruction on right conduct and statecraft, Bhishma continues advising Yudhishthira by analyzing how pursuits of wealth can produce mixed outcomes, warning against ignorance-driven judgments that separate dharma and artha or treat them simplistically.