Shloka 15
त्रिवर्गमूलनिश्चयः — Determining the Roots of Dharma, Artha, and Kāma
Mahābhārata, Śānti-parva 123
वसुहोम बोले--राजन्! दण्ड सम्पूर्ण जगत्के नियमके अंदर रखनेवाला है। यह धर्मका सनातन स्वरूप है। इसका उद्देश्य है प्रजाको उद्दण्डतासे बचाना। इसकी उत्पत्ति जिस तरहसे हुई है, सो बता रहा हूँ; सुनो ।।
Vasuharomā uvāca—rājan! daṇḍaḥ sampūrṇaṁ jagad niyamasya antargataṁ dhārayati. eṣa dharmasya sanātanaḥ svarūpaḥ. asya prayojanaṁ prajāṁ auddaṇḍyāt rakṣitum. asya utpattiḥ yathābhūtā mayā te kathyate; śṛṇu. brahmā yiyakṣuḥ bhagavān sarvalokapitāmahaḥ, ṛtvijaṁ nātmanas tulyaṁ dadarśa—iti hi naḥ śrutam.
វសុហរោម បាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ដណ្ឌ (daṇḍa) គឺជាអ្វីដែលរក្សាពិភពលោកទាំងមូលឲ្យនៅក្នុងព្រំដែននៃសណ្តាប់ធ្នាប់។ នេះជារូបសភាពអស់កល្បជានិច្ចនៃធម៌ មានបំណងការពារប្រជាជនពីភាពអនាធិបតេយ្យ និងអំពើឧទ្ទណ្ឌ។ ឥឡូវខ្ញុំនឹងប្រាប់ពីរបៀបដែលវាបានកើតមាន—ស្តាប់ចុះ។ យើងបានឮថា ម្តងមួយ ព្រះព្រហ្ម (Brahmā) អ្នកជាពិតជាបិតាមហាបុរសនៃលោកទាំងអស់ បានប្រាថ្នាចង់ធ្វើយជ្ញ; ប៉ុន្តែព្រះអង្គមិនបានឃើញព្រះសង្ឃ/ព្រះបូជាចារ្យ (ṛtvij) ណាម្នាក់ដែលសមស្របស្មើព្រះអង្គឡើយ»។
वसुहरोम उवाच
Educational Q&A
Daṇḍa (punitive authority) is presented as an eternal instrument of dharma that maintains social and cosmic order by restraining unruliness; its ethical aim is protection of the people rather than mere retribution.
Vasuharoma begins explaining the origin and purpose of daṇḍa to the king, introducing a traditional account in which Brahmā wishes to perform a sacrifice but cannot find an officiating priest equal to himself—setting up the ensuing origin-story.