Shloka 12
Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
यथोक्तमेतद् वचन प्रागेव मनुना पुरा । यन्मयोक्तं मनुष्येन्द्र ब्रह्मणो वचन महत्
bhīṣma uvāca | yathoktam etad vacanaṃ prāg eva manunā purā | yan mayoktaṃ manuṣyendra brahmaṇo vacanaṃ mahat ||
ភីṣ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ពាក្យនេះ មនុបាននិយាយមកហើយតាំងពីបុរាណ។ ឱ មនុស្សឧត្តម! អ្វីដែលខ្ញុំបានប្រកាស គឺជាព្រះវាចាដ៏មហិមារបស់ព្រះព្រហ្មា។ ព្រោះមនុបានប្រកាសវាមុនហើយ ដូច្នេះវាក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថា “ពាក្យមុន” (prāg-vacana) ផងដែរ។ ហើយព្រោះវាបញ្ជាក់គោលការណ៍នៃការប្រព្រឹត្តក្នុងលោក និងការវិនិច្ឆ័យ (vyavahāra) ដូច្នេះនៅទីនេះវាត្រូវបានហៅថា “វ្យវហារ”»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma grounds his instruction in recognized authority: the same rule was taught earlier by Manu and ultimately reflects Brahmā’s great pronouncement. Because it guides practical dealings and adjudication, it is classified under vyavahāra—dharma as applied to real-world conduct and legal order.
In the Śānti Parva dialogue, Bhishma continues advising the king (Yudhiṣṭhira). Here he clarifies that his present teaching is not novel: it is an ancient doctrine already stated by Manu and traceable to Brahmā, thereby reinforcing its legitimacy for governance and social/legal practice.