Shloka 21
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
स निकृष्टां कथां प्राज्ञो यदि बुद्धया बृहस्पति: । स्वभावमेष्यते तप्तं कृष्णायसमिवोदके
sa nikṛṣṭāṁ kathāṁ prājño yadi buddhyā bṛhaspatiḥ | svabhāvam eṣyate taptaṁ kṛṣṇāyasam ivodake ||
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ទោះបីជាបុរសប្រាជ្ញា ដែលមានប្រាជ្ញាដូចព្រះព្រហស្បតិ (Bṛhaspati) ក៏ដោយ បើដោយហេតុណាមួយបាននិយាយពាក្យទាបថោក ឬមិនសមរម្យ គាត់គួរត្រឡប់ទៅរកសភាពស្ងប់ស្ងាត់របស់ខ្លួនភ្លាមៗ ដូចដែកក្តៅដែលពេលចុះក្នុងទឹក ក៏ត្រជាក់ស្ងប់ទៅ។ គោលធម៌នៅទីនេះគឺការអត់ធ្មត់៖ កំហុសតូចក្នុងពាក្យសម្តី ត្រូវតែតាមដោយការកែខ្លួនភ្លាមៗ និងការស្តារភាពស្ងប់»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even the wise may slip into harsh or low speech; the dharmic response is immediate restraint—returning to one’s शांत स्वभाव (calm disposition) rather than persisting in anger or impropriety.
In Bhīṣma’s instruction on conduct (especially fitting for a ruler or discerning person), he uses a simile: as red-hot iron is cooled and steadied by water, so should a person cool the mind and revert to composure after an unworthy utterance.