Shloka 28
Bhṛtya-niyoga: Role-appropriate appointment of servants and protection of the royal treasury (भृत्यनियोगः कोशरक्षणं च)
जो राजा सदा सबके संग्रहमें संलग्न, उद्योगशील और मित्रोंसे सम्पन्न होता है, वही सब राजाओंमें श्रेष्ठ है ।।
bhīṣma uvāca | yo rājā sadā sarveṣāṃ saṃgrahe saṃlagnaḥ udyogaśīlaḥ mitraiś ca sampannaḥ sa eva sarvarājānāṃ śreṣṭhaḥ || śakyā ca aśvasahasreṇa vīrāroheṇa bhārata | saṃgṛhītamanuṣyeṇa kṛtsnā jetuṃ vasundharā ||
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ ព្រះមហាក្សត្រដែលតែងតែឧស្សាហ៍ព្យាយាមប្រមូលផ្តុំ និងរក្សាមនុស្សឲ្យរួបរួមគ្នា មានកម្លាំងចិត្តក្នុងការប្រព្រឹត្តកិច្ចការ និងសម្បូរមិត្តសហាយ—ព្រះអង្គនោះតែមួយគត់ជាល្អឥតខ្ចោះក្នុងចំណោមព្រះមហាក្សត្រទាំងឡាយ។ ហើយឱ ភារតៈ អ្នកគ្រប់គ្រងដែលបានធ្វើឲ្យមនុស្សរបស់ខ្លួនស្មោះត្រង់ និងរួបរួមជាប់ជានិច្ច ដោយមានតែទ័ពសេះវីរបុរសមួយពាន់នាក់ប៉ុណ្ណោះ ក៏អាចឈ្នះផែនដីទាំងមូលបាន។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that the true strength of a king lies less in sheer numbers and more in consolidation: keeping people united, being industrious, and maintaining strong alliances. When men are loyal and well-organized, even a small, elite force can achieve great victories.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma advises Yudhishthira on the qualities of an excellent ruler. He praises a king devoted to ‘saṃgraha’—the gathering and securing of people and allies—and illustrates its practical power by saying such a ruler could conquer the earth with only a thousand heroic horsemen.