Shloka 23
Nīti-upadeśa to a Rājaputra: Self-restraint, Alliances, and Rival-Management (नीतिउपदेशः)
ततो गच्छसि सिद्धार्थ:पीड्यमानं महाजनम् | योगधर्मविदं पुण्यं कंचिदस्योपवर्णयेत्
tato gacchasi siddhārthaḥ pīḍyamānaṁ mahājanam | yogadharmavidaṁ puṇyaṁ kaṁcid asyopavarṇayet ||
ភីស្មាបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «បន្ទាប់មក អ្នកនឹងចាកចេញដោយបំណងបានសម្រេច។ បន្ទាប់ពីនោះ នៅចំពោះមុខព្រះរាជា អ្នកគួរពណ៌នាអំពីទុក្ខវេទនារបស់ប្រជាជនធំទូលាយដែលកំពុងត្រូវគេបង្ខិតបង្ខំ ហើយក៏គួរលើកតម្កើងបុរសបរិសុទ្ធម្នាក់ដែលដឹងធម៌នៃយោគៈ។ ដោយការពណ៌នានោះ ព្រះរាជាសត្រូវអាចត្រូវចិត្តឲ្យបោះបង់រាជ្យ។ (បើទោះជាយ៉ាងណា ប្រសិនបើគាត់នៅតែរឹងមាំ មិនកើតវៃរាគ្យទេ នោះតាមរយៈបុរសដែលអ្នកបានតែងតាំង គួរប្រើឱសថសិទ្ធិដែលគេថាអាចបំផ្លាញសត្រូវទាំងអស់ ដើម្បីធ្វើឲ្យដំរី សេះ និងទាហានរបស់សត្រូវស្លាប់)»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma frames a strategy of moral persuasion: first move a hostile ruler by showing the suffering of the people and by praising a virtuous exemplar of yoga-dharma, so that renunciation or restraint may arise. The passage also reflects the tension in raja-dharma between ethical suasion and harsher measures when persuasion fails.
In Shanti Parva’s instruction on governance and policy, Bhishma advises how to influence an enemy king: narrate public suffering and highlight the greatness of a righteous, disciplined person to induce the enemy to abandon his claim. The accompanying prose context (as in the provided Hindi) continues with an escalation plan if the king remains unmoved.