Shloka 46
Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession
(अन्यत्रोपनता हापत् पुरुषं तोषयत्युत । तेन शान्तिं न लभते नाहमेवेति कारणात् ।।
anyatropanatā hāpat puruṣaṃ toṣayaty uta | tena śāntiṃ na labhate nāham eveti kāraṇāt || anyeṣām api naśyanti suhṛdaś ca dhanāni ca | paśya buddhyā manuṣyāṇāṃ rājan āpadam ātmanaḥ ||
ភីෂ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «គ្រោះមហន្តរាយដែលធ្លាក់លើអ្នកដទៃ អាចធ្វើឲ្យមនុស្សល្ងង់មានការពេញចិត្តមួយប្រភេទ—ព្រោះគេគិតថា ‘ខ្ញុំមិនមែនជាអ្នកជួបវិបត្តិនោះទេ’។ តែដោយហេតុនេះឯង—ទស្សនៈបែងចែក និងការប្រៀបធៀប—គេមិនដែលទទួលបានសន្តិភាពឡើយ។ ឱ ព្រះរាជា! សូម្បីអ្នកដទៃក៏ទ្រព្យសម្បត្តិ និងមិត្តស្និទ្ធរបស់ពួកគេត្រូវបាត់បង់ដែរ; ដូច្នេះ ចូរពិចារណាដោយប្រាជ្ញាច្បាស់ ហើយមើលឃើញថាវិបត្តិរបស់ព្រះអង្គក៏មានសភាពដូចវិបត្តិរបស់មនុស្សទាំងឡាយ»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Taking comfort in another’s misfortune (‘it is not happening to me’) is a mark of delusion and becomes an obstacle to peace. True calm arises from discernment that adversity is a common human condition, which fosters humility and compassion rather than comparison.
In the Shanti Parva instruction, Bhishma counsels the grieving king (Yudhishthira) to reflect wisely on suffering: others too lose wealth and loved ones, so one should view one’s own calamity as part of the shared lot of humanity and thereby steady the mind.