Shloka 31
उपायधर्म-सेनायोगः
Upāya-dharma and Senāyoga: Expedient Ethics & Army Deployment
दशाधिपतय: कार्या: शताधिपतयस्तथा । ततः सहस्राधिपतिं कुर्याच्छूरमतन्द्रितम्
daśādhipatayaḥ kāryāḥ śatādhipatayas tathā | tataḥ sahasrādhipatiṁ kuryāc chūram atandritam ||
ភីષ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «តែងតាំងមេដឹកនាំលើក្រុមដប់នាក់ ហើយដូចគ្នានោះ តែងតាំងមេដឹកនាំលើក្រុមរយនាក់។ បន្ទាប់មក ចូរតែងតាំងវីរបុរសម្នាក់ដែលក្លាហាន និងមិនប្រមាថ មិនខ្ជិល ជាមេបញ្ជាការលើពាន់នាក់»។ ក្នុងដំបូន្មាននេះស្តីពីការគ្រប់គ្រង និងការការពារ ការរៀបចំកងទ័ពដោយវិន័យ ត្រូវបានបង្ហាញថាជាកាតព្វកិច្ចតាមធម៌របស់ព្រះមហាក្សត្រ—ដើម្បីធានារបៀបរៀបរយ ការទទួលខុសត្រូវ និងភាពត្រៀមខ្លួន មិនឲ្យមានភាពចលាចល ឬការធ្វេសប្រហែស។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should establish clear, tiered command—leaders over tens, hundreds, and thousands—choosing brave and vigilant officers, so that protection of the realm is carried out with discipline and accountability as a duty of dharma.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma is advising the king on practical statecraft: how to structure the army by appointing commanders at different levels, culminating in a thousand-commander who is courageous and free from negligence.