Shloka 34
ऋषिसमागमः — युधिष्ठिरस्य शोकवर्णनम्
Sage Assembly and Yudhiṣṭhira’s Articulation of Grief
सार्जुना वा हते कर्णे सकर्णा वा हतेड<र्जुने । इतना कहकर माता कुन्ती थर्थर काँपने लगीं। तब बुद्धिमान् कर्णने हाथ जोड़कर मातासे कहा--*देवि! तुम्हारे चार पुत्र मेरे वशमें आ जायँगे तो भी मैं उनका वध नहीं करूँगा। तुम्हारे पाँच पुत्र निश्चित रूपसे बने रहेंगे। यदि कर्ण मारा गया तो अर्जुनसहित तुम्हारे पाँच पुत्र होंगे और यदि अर्जुन मारे गये तो वे कर्णसहित पाँच होंगे” || ३२-३३ $ ।। त॑ पुत्रगृद्धिनी भूयो माता पुत्रमथाब्रवीत्,तब पुत्रोंका हित चाहनेवाली माताने पुनः अपने ज्येष्ठ पुत्रसे कहा--“बेटा! तुम जिन चारों भाइयोंका कल्याण करना चाहते हो, उनका अवश्य भला करना” ऐसा कहकर माता कर्णको छोड़कर घर लौट आयीं
sārjunaṃ vā hate karṇe sa-karṇā vā hate 'rjune |
ក្រោយពេលនាងគុនទីនិយាយចប់ នាងញ័រខ្លួនដោយភ័យស្លន់ស្លោ។ តែកាណ៌—បុរសប្រាជ្ញា—បានលើកដៃសំពះ ហើយនិយាយទៅកាន់ម្តាយថា៖ «ព្រះនាង! ទោះបីកូនប្រុសទាំងបួនរបស់ព្រះនាងធ្លាក់នៅក្នុងអំណាចខ្ញុំក៏ដោយ ខ្ញុំនឹងមិនសម្លាប់ពួកគេឡើយ។ កូនប្រុសទាំងប្រាំរបស់ព្រះនាងនឹងនៅគង់វង្សជានិច្ច។ បើកាណ៌ត្រូវសម្លាប់ នោះព្រះនាងនឹងមានកូនប្រុសប្រាំរួមទាំងអរជុន; បើអរជុនត្រូវសម្លាប់ នោះព្រះនាងនឹងមានកូនប្រុសប្រាំរួមទាំងកាណ៌»។ ដោយស្តាប់ដូច្នេះ ម្តាយដែលប្រាថ្នាឲ្យកូនៗបានសុខសាន្ត បានណែនាំកូនច្បងម្តងទៀតថា៖ «កូនអើយ! បងប្អូនទាំងបួនដែលកូនចង់ឲ្យបានកុសល ចូរធ្វើឲ្យពួកគេបានល្អពិតប្រាកដ»។ និយាយរួច នាងបានចាកចេញពីកាណ៌ ហើយត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Even within an unavoidable war, ethical restraint and fidelity to one’s word can preserve dharma: Karna binds himself by a vow to limit harm, prioritizing a mother’s welfare and the protection of brothers despite enmity.
After Kunti’s emotional appeal, Karna reassures her that her ‘five sons’ will remain five—either Arjuna survives if Karna dies, or Karna remains if Arjuna dies—because he will not kill the other four. Kunti then urges him again to do good to the brothers he intends to spare and returns home.