Shloka 15
Nakula’s Engagement with Citra-sena and Karṇa’s Sons; Śalya Re-stabilizes the Kaurava Host
वादित्राणां च घोषेण शड्खानां निनदेन च | अभवन्नादिता भूमिर्निर्धातैिरिव भारत,भारत! घोड़ोंकी टापोंके शब्द, रथके पहियोंकी घर्घराहट, पैदल योद्धाओंके कोलाहल, हाथियोंकी गर्जना तथा वाद्योंके गम्भीर घोष और शंखोंकी ध्वनिसे प्रतिध्वनित हुई यह पृथ्वी वज्रपातकी आवाजसे गूँजती हुई-सी प्रतीत होती थी
vāditrāṇāṃ ca ghoṣeṇa śaṅkhānāṃ ninadena ca | abhavannāditā bhūmir nirdhātair iva bhārata ||
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ឱ ភារត! ដោយសំឡេងគ្រហឹមជ្រៅនៃវាទ្យ និងសំឡេងហៅឆ្លើយរបស់ស័ង្ខ ផែនដីហាក់ដូចជាកំពុងផ្គរលាន់—រំញ័រឆ្លើយតបដូចជាត្រូវរន្ទះបាញ់ជាបន្តបន្ទាប់។ ទិដ្ឋភាពនេះបង្ហាញថាយន្តការសង្គ្រាមគ្របដណ្ដប់លើលោកដោយសំឡេង និងកម្លាំង ដូចជាសញ្ញាមុននៃទម្ងន់ធម៌ និងការបំផ្លាញដែលនឹងតាមមក ពេលទ័ពរុញចូលសមរភូមិ។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the overwhelming momentum of war: collective human intent, expressed through martial signals (conches and instruments), can make the very earth seem to tremble. Implicitly it warns that such mobilization is not merely spectacle—it carries grave consequences, reminding the listener of the moral and existential weight of battle.
Sañjaya describes the battlefield atmosphere as the armies sound conches and instruments. The combined roar is so intense that the ground appears to thunder, setting the stage for the impending clash in the Śalya Parva.