Shloka 273
एवं व्युत्क्रान्तधर्मेण व्युत्क्रम्य समयं हत: । “जैसे कोई सोये अथवा पागल हुए मनुष्यको मार दे या धोखेसे जहर देकर किसीकी हत्या कर डाले
evaṁ vyutkrāntadharmeṇa vyutkramya samayaṁ hataḥ |
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ដូច្នេះហើយ ដោយអ្នកដែលបានធ្លាក់ចេញពីធម៌—បានលើកលែង និងរំលោភលើកិច្ចព្រមព្រៀងនៃការប្រយុទ្ធ—ខ្ញុំត្រូវបានវាយឲ្យដួលចុះ។» ពាក្យនេះបង្ហាញថា ការសម្លាប់មិនមែនជាការចាញ់នៅសមរភូមិប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាការរំលោភសីលធម៌៖ អ្នកនិយាយចោទថា ការវាយនោះបានបំពានលើ “សមយៈ” នៃការប្រយុទ្ធដោយគុទ្ទ (គដាយុទ្ធ) ហើយដាក់វាជា អធម៌ មិនមែនជាជ័យជម្នះត្រឹមត្រូវឡើយ។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that in dharma-based warfare, legitimacy depends not only on winning but on honoring agreed rules (samaya). A victory gained by violating the code is portrayed as ethically tainted, and the language ‘vyutkrāntadharma’ marks such conduct as a departure from righteous order.
Sañjaya reports a killing/defeat described as occurring through a breach of the established terms of combat. The speaker characterizes the blow as one delivered after transgressing the duel’s convention, emphasizing moral controversy rather than mere martial outcome.