Shloka 493
Duryodhana-patana-anuśocana
The Fall of Duryodhana and the Contest of Restraint
तस्मिन् निपतिते वीरे पत्यौ सर्वमहीक्षिताम् । फिर तो समस्त भूपालोंके स्वामी वीर राजा दुर्योधनके धराशायी होनेपर वहाँ बिजलीकी गड़गड़ाहटके साथ प्रचण्ड हवा चलने लगी
tasmin nipatite vīre patyau sarva-mahīkṣitām |
ពេលវីររាជាអ្នកជាម្ចាស់លើស្តេចទាំងអស់លើផែនដីនោះ ដួលសន្លប់លើដី ទេវធម្មជាតិបានរំញ័រជាសញ្ញាអមង្គល៖ សូរសន្ធឹកផ្គរលាន់ដូចរន្ទះបោកបាក់ ខ្យល់កាចបក់ក្រហាយ ធូលីធ្លាក់ដូចភ្លៀង ហើយផែនដីទាំងមូលរញ្ជួយជាមួយដើមឈើ ព្រៃភ្នំ និងភ្នំទាំងឡាយ។ ទិដ្ឋភាពនេះបង្ហាញថាការដួលរលំរបស់ទុរយោធន មិនមែនជាព្រឹត្តិការណ៍យុទ្ធសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាចំណុចបត់ដែលមានទម្ងន់ធម៌—សកលលោកក៏រំខានពេលអធម្មបាក់បែក។
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse underscores that the fall of a great ruler in a dharma-conflict is not portrayed as a private event; it is framed as a morally significant rupture, signaled by ominous natural disturbances. In epic ethics, such portents highlight the gravity of adharma-driven power and the consequential turning of the world-order when that power collapses.
Vāyudeva describes the moment Duryodhana, the overlord among kings, falls. Immediately, violent wind, thunder-like roaring, dust-storms, and trembling of the earth with its forests and mountains occur—traditional epic omens marking a decisive and catastrophic moment in the Kurukṣetra war.